భజ గోవిందం (దీనికే మోహ ముద్గరము అని కూడా పేరు) సాక్షాత్తు ఆదిశంకరాచార్యుల వారు కాశీ క్షేత్రంలో రచించినది. ఇది ప్రధానంగా శ్రీమన్నారాయణుని (గోవిందుని) భక్తిని చాటిచెప్పే స్తోత్రం.
ఈ స్తోత్రం ఎందుకు శక్తివంతమైనది అంటే, ఇది కేవలం దేవుని స్తుతించడం మాత్రమే కాదు, జీవితంలోని కఠిన సత్యాలను మనకు గుర్తు చేస్తుంది. మనిషి సంపాదించే ధనం, చదువుకున్న చదువు చివరి సమయంలో ఆదుకోలేవని, కేవలం భగవంతుని నామం మాత్రమే రక్షిస్తుందని ఇది బోధిస్తుంది. అందుకే దీనిని “జ్ఞాన బాట” అని పిలుస్తారు.
శ్లోకం 1:
భజగోవిందం భజగోవిందం గోవిందం భజమూఢమతే ।
సంప్రాప్తే సన్నిహితే కాలే నహి నహి రక్షతి డుకృఞ్కరణే ॥
తాత్పర్యం: ఓ మూఢ మనసా! గోవిందుడిని భజించు. మరణ సమయం ఆసన్నమైనప్పుడు నీవు నేర్చుకున్న వ్యాకరణ సూత్రాలు గానీ, పాండిత్యం గానీ నిన్ను రక్షించవు. కేవలం ఆ భగవంతుని నామస్మరణే నిన్ను తరింపజేస్తుంది.
శ్లోకం 2:
మూఢ జహీహి ధనాగమతృష్ణాం కురు సద్బుద్ధిం మనసి వితృష్ణామ్ ।
యల్లభసే నిజకర్మోపాత్తం విత్తం తేన వినోదయ చిత్తమ్ ॥
తాత్పర్యం: ఓ మూఢుడా! ధనం సంపాదించాలనే అతి తృష్ణను వదిలిపెట్టు. నీ కర్మఫలంగా ఏది లభిస్తే దానితోనే తృప్తి చెందు. మనస్సులో మంచి బుద్ధిని పెంచుకో.
శ్లోకం 3:
నారీస్తనభర నాభీదేశం దృష్ట్వా మాగా మోహావేశమ్ ।
ఏతన్మాంసవసాదివికారం మనసి విచింతయ వారం వారమ్ ॥
తాత్పర్యం: బాహ్య సౌందర్యాన్ని చూసి మోహంలో పడవద్దు. ఈ శరీరం కేవలం మాంసం, ఎముకలు మరియు రక్తంతో కూడిన వికారమని పదే పదే గుర్తుంచుకో.
శ్లోకం 4:
నలినీదలగతజలమతితరళం తద్వజ్జీవితమతిశయచపలమ్ ।
విద్ధి వ్యాధ్యభిమానగ్రస్తం లోకం శోకహతం చ సమస్తమ్ ॥
తాత్పర్యం: తామర ఆకు మీద నీటి బొట్టు ఎంత చంచలమో, మన జీవితం కూడా అంతే. ఈ లోకమంతా వ్యాధులతో, అహంకారంతో మరియు దుఃఖంతో నిండి ఉందని తెలుసుకో.
శ్లోకం 5:
యావద్విత్తోపార్జనశక్తః తావన్నిజపరివారో రక్తః ।
పశ్చాజ్జీవతి జర్జరదేహే వార్తాం కోఽపి న పృచ్ఛతి గేహే ॥
తాత్పర్యం: నీవు ధనాన్ని సంపాదించే శక్తి ఉన్నంత కాలమే నీ కుటుంబం నిన్ను ప్రేమిస్తుంది. నీ శరీరం ముసలిదై శక్తి క్షీణించినప్పుడు నిన్ను ఎవరూ పలకరించరు.
శ్లోకం 6:
యావత్పవనో నివసతి దేహే తావత్పృచ్ఛతి కుశలం గేహే ।
గతవతి వాయౌ దేహాపాయే భార్యా బిభ్యతి తస్మిన్ కాయే ॥
తాత్పర్యం: శరీరంలో ప్రాణం ఉన్నంత కాలమే నీ క్షేమ సమాచారాలు అడుగుతారు. ఒకసారి ప్రాణం పోయాక, నిన్ను ప్రేమించిన భార్య కూడా ఆ శరీరాన్ని చూసి భయపడుతుంది.
శ్లోకం 7:
బాలస్తావత్క్రీడాసక్తః తరుణస్తావత్తరుణీసక్తః ।
వృద్ధస్తావచ్చింతాసక్తః పరమే బ్రహ్మణి కోఽపి న సక్తః ॥
తాత్పర్యం: బాల్యంలో ఆటలపై, యవ్వనంలో స్త్రీలపై, ముసలితనంలో ఆందోళనలపై మనస్సు వెళ్తుంది కానీ ఆ పరబ్రహ్మపై ఎవరూ మనస్సు లగ్నం చేయరు.
శ్లోకం 8:
కా తే కాంతా కస్తే పుత్రః సంసారోఽయమతీవ విచిత్రః ।
కస్య త్వం కః కుత ఆయాతః తత్త్వం చింతయ తదిహ భ్రాతః ॥
తాత్పర్యం: నీ భార్య ఎవరు? నీ పుత్రుడు ఎవరు? ఈ సంసారం చాలా విచిత్రమైనది. నీవు ఎవరివి? ఎక్కడి నుండి వచ్చావు? ఓ సోదరా! ఈ సత్యాన్ని ఆలోచించు.
శ్లోకం 9:
సత్సంగత్వే నిస్సంగత్వం నిస్సంగత్వే నిర్మోహత్వమ్ ।
నిర్మోహత్వే నిశ్చలతత్త్వం నిశ్చలతత్త్వే జీవన్ముక్తిః ॥
తాత్పర్యం: మంచి వారి సాంగత్యం వల్ల వైరాగ్యం, వైరాగ్యం వల్ల మోహం పోవడం, మోహం పోతే మనస్సు నిశ్చలమవ్వడం, నిశ్చల బుద్ధితో జీవన్ముక్తి లభిస్తాయి.
శ్లోకం 10:
వయసి గతే కః కామవికారః శుష్కే నీరే కః కాసారః ।
క్షీణే విత్తే కః పరివారః జ్ఞాతే తత్త్వే కః సంసారః ॥
తాత్పర్యం: వయసు మళ్ళాక కామ వికారాలు ఉండవు. నీరు ఎండిపోతే సరస్సు ఉండదు. ధనం పోతే బంధువులు ఉండరు. అలాగే ఆత్మ తత్త్వం తెలిశాక సంసార మాయ ఉండదు.
శ్లోకం 11:
మా కురు ధనజనయౌవనగర్వం హరతి నిమేషాత్కాలః సర్వమ్ ।
మాయామయమిదమఖిలం హిత్వా బ్రహ్మపదం త్వం ప్రవిశ విదిత్వా ॥
తాత్పర్యం: ధన, జన, యౌవన గర్వాలను వదిలిపెట్టు. కాలం వీటన్నింటినీ నిమిషంలో హరించివేస్తుంది. ఈ మాయా ప్రపంచాన్ని వీడి బ్రహ్మ పదాన్ని చేరుకో.
శ్లోకం 12:
దినయామిన్యౌ సాయం ప్రాతః శిశిరవసంతౌ పునరాయాతః ।
కాలః క్రీడతి గచ్ఛత్యాయుః తదపి న ముంచత్యాశావాయుః ॥
తాత్పర్యం: పగలు-రాత్రి, ఉదయం-సాయంత్రం, ఋతువులు మారుతూనే ఉంటాయి. కాలం గడిచిపోతున్నా మనిషిలో ఆశలు మాత్రం చావడం లేదు.
శ్లోకం 13:
కా తే కాంతా ధనగతచింతా వాతుల కిం తవ నాస్తి నియంతా ।
త్రిజగతి సజ్జనసంగతిరేకా భవతి భవార్ణవతరణే నౌకా ॥
తాత్పర్యం: సంసారం గురించి, ధనం గురించి ఎందుకు చింతిస్తావు? నిన్ను నియంత్రించేవాడు ఒకడున్నాడు. ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటడానికి సత్సంగం ఒక్కటే నావ వంటిది.
శ్లోకం 14:
ద్వాదశమంజరికాభిరశేషః కథితో వైయాకరణస్యైషః ।
ఉపదేశోఽభూద్విద్యా నిపుణైః శ్రీమచ్ఛంకర భగవచ్ఛరణైః ॥
తాత్పర్యం: పన్నెండు శ్లోకాలతో కూడిన ఈ మంజరిని శంకరాచార్యుల వారు ఒక వైయాకరణికి ఉపదేశంలా అందించారు.
శ్లోకం 15:
జటిలో ముండీ లుంఛితకేశః కాషాయాంబరబహుకృతవేషః ।
పశ్యన్నపి చ న పశ్యతి మూఢః ఉదరనిమిత్తం బహుకృతవేషః ॥
తాత్పర్యం: జడలు కట్టడం, గుండు గీయించుకోవడం, కాషాయ బట్టలు కట్టడం.. ఇవన్నీ కేవలం పొట్ట నింపుకోవడానికి వేసే వేషాలే తప్ప సత్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి కాదు.
శ్లోకం 16:
అంగం గలితం పలితం ముండం దశనవిహీనం జాతం తుండమ్ ।
వృద్ధో యాతి గృహీత్వా దండం తదపి న ముంచత్యాశాపిండమ్ ॥
తాత్పర్యం: అవయవాలు సడలిపోయి, జుట్టు నెరిసి, పళ్ళు ఊడిపోయి దండం పట్టుకుని నడుస్తున్నా, మనిషి ఆశను వదలడం లేదు.
శ్లోకం 17:
అగ్రే వహ్నిః పృష్ఠే భానుః రాత్రౌ చుబుకసమర్పితజానుః ।
కరతలభిక్షస్తరుతలవాసః తదపి న ముంచత్యాశాపాశః ॥
తాత్పర్యం: చలికి అగ్ని ముందు, ఎండకు సూర్యుని కింద, రాత్రి మోకాళ్ళపై గడ్డం ఆనించి పడుకుని, చెట్టు కింద నివసిస్తూ బిచ్చం ఎత్తుకుంటున్నా ఆశాపాశం వదలదు.
శ్లోకం 18:
కురుతే గంగాసాగరగమనం వ్రతపరిపాలనమథవా దానమ్ ।
జ్ఞానవిహీనః సర్వమతేన భజతి న ముక్తిం జన్మశతేన ॥
తాత్పర్యం: గంగలో మునిగినా, వ్రతాలు చేసినా, దానాలు చేసినా.. జ్ఞానం లేనిదే వంద జన్మలకైనా ముక్తి లభించదు.
శ్లోకం 19:
సురమందిరతరుమూలనివాసః శయ్యా భూతలమజినం వాసః ।
సర్వపరిగ్రహభోగత్యాగః కస్య సుఖం న కరోతి విరాగః ॥
తాత్పర్యం: దేవాలయాల్లో ఉంటూ, నేలపై పడుకుని, సకల భోగాలను త్యజించిన వాడికి వైరాగ్యం ఎంతో సుఖాన్నిస్తుంది.
శ్లోకం 20:
యోగరతో వా భోగరతో వా సంగరతో వా సంగవిహీనః ।
యస్య బ్రహ్మణి రమతే చిత్తం నందతి నందతి నందత్యేవ ॥
తాత్పర్యం: యోగంలో ఉన్నా, భోగంలో ఉన్నా, ఎవరి మనస్సు అయితే బ్రహ్మము నందు లగ్నమవుతుందో వారే నిరంతరం ఆనందంగా ఉంటారు.
శ్లోకం 21:
భగవద్గీతా కించిదధీతా గంగాజలలవకణికా పీతా ।
సకృదపి యేన మురారిసమర్చా క్రియతే తస్య యమేన న చర్చా ॥
తాత్పర్యం: కొంచెమైనా భగవద్గీత చదివిన వారికి, గంగాజలం స్వీకరించిన వారికి, మురారిని పూజించిన వారికి యమునితో భయం ఉండదు.
శ్లోకం 22:
పునరపి జననం పునరపి మరణం పునరపి జననీ జఠరే శయనమ్ ।
ఇహ సంసారే బహుదుస్తారే కృపయాఽపారే పాహి మురారే ॥
తాత్పర్యం: పదే పదే పుట్టడం, పదే పదే చావడం, మళ్ళీ మళ్ళీ తల్లి గర్భంలో నిద్రించడం.. ఈ సంసార చక్రం దాటడం కష్టం. ఓ మురారి! దయతో నన్ను కాపాడు.
శ్లోకం 23:
రథ్యాచర్పటవిరచితకంథః పుణ్యాపుణ్యవివర్జితపంథః ।
యోగీ యోగనియోజితచిత్తః రమతే బాలోన్మత్తవదేవ ॥
తాత్పర్యం: చిరిగిన బట్టలు ధరించి, పుణ్యపాపాలకు అతీతంగా ఉండే యోగి, తన చిత్తాన్ని పరమాత్మపై లగ్నం చేసి పిచ్చివాడిలా లేదా బాలుడిలా ఆనందంగా ఉంటాడు.
శ్లోకం 24:
కస్త్వం కోఽహం కుత ఆయాతః కా మే జననీ కో మే తాతః ।
ఇతి పరిభావయ సర్వమసారం విశ్వం త్యక్త్వా స్వప్నవిచారమ్ ॥
తాత్పర్యం: నీవు ఎవరు? నేను ఎవరు? ఎక్కడి నుండి వచ్చాము? ఈ ప్రపంచం ఒక కల అని తెలుసుకుని దీనిపై భ్రమను వదిలిపెట్టు.
శ్లోకం 25:
త్వయి మయి చాన్యత్రైకో విష్ణుః వ్యర్థం కుప్యసి మయ్యసహిష్ణుః ।
భవ సమచిత్తః సర్వత్ర త్వం వాంఛస్యచిరాద్యది విష్ణుత్వమ్ ॥
తాత్పర్యం: నీలో, నాలో, అంతటా ఉన్నది ఒక్క విష్ణువే. కాబట్టి ద్వేషం వదిలి అందరి పట్ల సమానత్వ బుద్ధిని కలిగి ఉండు.
శ్లోకం 26:
శత్రౌ మిత్రే పుత్రే బంధౌ మా కురు యత్నం విగ్రహసంధౌ ।
సర్వస్మిన్నపి పశ్యాత్మానం సర్వత్రోత్సృజ భేదాజ్ఞానమ్ ॥
తాత్పర్యం: శత్రువు, మిత్రుడు, పుత్రుడు అనే భేదాలు వదిలి అందరిలోనూ ఆత్మను దర్శించు. భేద జ్ఞానాన్ని వీడిపో.
శ్లోకం 27:
కామం క్రోధం లోభం మోహం త్యక్త్వాఽఽత్మానం పశ్యతి సోఽహమ్ ।
ఆత్మజ్ఞానవిహీనా మూఢాః తే పచ్యంతే నరకనిగూఢాః ॥
తాత్పర్యం: కామ క్రోధ లోభ మోహాలను వదిలి తనను తాను తెలుసుకున్నవాడు ముక్తుడవుతాడు. జ్ఞానం లేని వారు నరకానికి చేరుతారు.
శ్లోకం 28:
గేయం గీతానామసహస్రం ధ్యేయం శ్రీపతిరూపమజస్రమ్ ।
నేయం సజ్జనసంగే చిత్తం దేయం దీనజనాయ చ విత్తమ్ ॥
తాత్పర్యం: భగవద్గీతను, విష్ణు సహస్రనామాలను పఠించాలి. శ్రీపతి రూపాన్ని ధ్యానించాలి. సజ్జనుల సాంగత్యం చేయాలి. పేదవారికి దానం చేయాలి.
శ్లోకం 29:
సుఖతః క్రియతే కామాభోగః పశ్చాదంత శరీరరే రోగః ।
యద్యపి లోకే మరణం శరణం తదపి న ముంచతి పాపాచరణమ్ ॥
తాత్పర్యం: సుఖం కోసం భోగాలు అనుభవిస్తారు కానీ తర్వాత శరీరానికి రోగాలు వస్తాయి. మరణం తథ్యమని తెలిసినా మనిషి పాపాలు చేయడం మానడు.
శ్లోకం 30:
అర్థమనర్థం భావయ నిత్యం నాస్తితతః సుఖలేశః సత్యమ్ ।
పుత్రాదపి ధనభాజాం భీతిః సర్వత్రైషా విహితా రీతిః ॥
తాత్పర్యం: ధనం వల్ల అనర్థాలే తప్ప సుఖం లేదని తెలుసుకో. ధనవంతులు తమ కుమారులను చూసి కూడా భయపడుతుంటారు.
శ్లోకం 31:
ప్రాణాయామం ప్రత్యాహారం నిత్యానిత్య వివేకవిచారమ్ ।
జాప్యసమేతసమాధివిధానం కుర్వవధానం మహదవధానమ్ ॥
తాత్పర్యం: ప్రాణాయామం, ఇంద్రియ నిగ్రహం, నిత్య-అనిత్య వివేకాన్ని అలవర్చుకుని ఏకాగ్రతతో జపం చేస్తూ సమాధి స్థితిని పొందు.
శ్లోకం 32:
గురుచరణాంబుజనిర్భరభక్తః సంసారాదచిరాద్భవ ముక్తః ।
సేంద్రియమానసనియమాదేవం ద్రక్ష్యసి నిజహృదయస్థం దేవమ్ ॥
తాత్పర్యం: గురు పాదపద్మాలపై భక్తి కలిగి, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించుకున్న వాడు సంసార బంధాల నుండి ముక్తుడై తన హృదయంలోనే దైవాన్ని చూడగలడు.
శ్లోకం 33:
మూఢః కశ్చన వైయాకరణో డుఃకృంకరణాధ్యయనధురీణః ।
శ్రీమచ్ఛంకర భగవచ్ఛిష్యైః బోధిత ఆసీచ్ఛోధితకరణః ॥
తాత్పర్యం: వ్యాకరణ సూత్రాల్లో మునిగిపోయిన మూఢుడికి శంకరుల శిష్యులు జ్ఞాన బోధ చేశారు.
శ్లోకం 34:
భజ గోవిందం భజ గోవిందం గోవిందం భజ మూఢమతే ।
నామస్మరణాదన్యముపాయం నహి పశ్యామో భవతరణే ॥
తాత్పర్యం: ఓ మూఢ మనసా! గోవిందుడిని భజించు. భగవన్నామ స్మరణ తప్ప ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటడానికి వేరే మార్గం లేదు.
Also Read: Narayana Suktam
Benefits of Chanting Bhaja Govindam
ఈ స్తోత్రాన్ని నిత్యం పఠించడం వల్ల లౌకిక మరియు ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి.
తెలుగులో:
- మానసిక ప్రశాంతత: అనవసరమైన ఆందోళనలు, భయాల నుండి మనస్సుకు విశ్రాంతి లభిస్తుంది.
- వైరాగ్యం: కష్టనష్టాల సమయంలో కుంగిపోకుండా స్థిరంగా ఉండే బుద్ధి కలుగుతుంది.
- ఆరోగ్యం: మానసిక ఒత్తిడి తగ్గడం వల్ల శారీరక ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది.
- భగవదనుగ్రహం: శ్రీమన్నారాయణుని కృప వల్ల జీవితంలోని అడ్డంకులు తొలగిపోతాయి.
- సద్బుద్ధి: ఏది శాశ్వతం, ఏది అశాశ్వతం అనే వివేకం అలవడుతుంది.
In English:
- Mental Clarity: Helps in distinguishing between the permanent and the temporary things in life.
- Stress Relief: Reduces anxiety by fostering a detached and peaceful mindset.
- Spiritual Awakening: Deepens devotion towards Lord Govinda and purifies the intellect.
- Resilience: Provides strength to face the ups and downs of life with equanimity.
ఎలా పఠించాలి? (How to Chant)
- సమయం: ఉదయం నిద్రలేవగానే లేదా ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు సాయంత్రం వేళల్లో పఠించవచ్చు.
- సంఖ్య: వీలైతే రోజూ మొత్తం స్తోత్రాన్ని పారాయణం చేయాలి. సమయం లేనప్పుడు మొదటి శ్లోకాన్ని అయినా స్మరించాలి.
- దిశ: తూర్పు లేదా ఉత్తర ముఖంగా కూర్చుని పఠించడం మంచిది.
- శుచి: శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, ప్రశాంతమైన ప్రదేశంలో కూర్చోవాలి.
- సంకల్పం: “ఓ గోవిందా! ఈ మాయా ప్రపంచంలో చిక్కుకున్న నా మనస్సును నీ పాదాల చెంత చేర్చుకో” అని మనసులో ప్రార్థించి ప్రారంభించాలి.
నియమాలు (Do’s and Don’ts)
- చేయవలసినవి: శ్లోకంలోని అర్థాన్ని భావన చేస్తూ పఠించాలి. చదివేటప్పుడు భక్తి భావం ముఖ్యం.
- జాగ్రత్త: ఇది కేవలం చదవడం కోసం కాదు, ఆచరణ కోసం అని గుర్తుంచుకోవాలి. ఇతరుల పట్ల ద్వేషం లేకుండా పఠించాలి.
- చేయకూడనివి: అహంకారంతో లేదా కేవలం ఉచ్చారణ పాండిత్యం చూపడం కోసం చదవకూడదు.
ఎవరు పఠించవచ్చు?
- విద్యార్థులు: అనవసరపు అలవాట్లకు లోనుకాకుండా, క్రమశిక్షణతో కూడిన జీవితాన్ని గడపడానికి.
- సమస్యల్లో ఉన్నవారు: ఆర్థిక ఇబ్బందులు లేదా మానసిక ఒత్తిడి ఎదుర్కొంటున్న వారికి ఇది గొప్ప ఊరటనిస్తుంది.
- వృద్ధులు: జీవిత చరమాంకంలో భయం లేకుండా ప్రశాంతంగా ఉండటానికి.
ముగింపు
భజ గోవిందం కేవలం ఒక స్తోత్రం కాదు, అది మన జీవితానికి ఒక దిక్సూచి. మనం ఎంత సంపాదించినా, ఎన్ని పదవులు అనుభవించినా చివరికి మనతో వచ్చేది భగవన్నామం ఒక్కటే. ఆ గోవిందుని శరణు వేడితే మన జీవితంలోని చీకట్లు తొలగిపోతాయి. కాబట్టి, కాలం మించిపోకముందే ఆ పరమాత్మను స్మరిస్తూ మన జీవితాన్ని ధన్యం చేసుకుందాం.
గోవింద నామ సంకీర్తనం.. గోవిందా! గోవిందా!
Also Read: Jagannatha Ashtakam
