న్యూఢిల్లీ: భారతదేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపులు శరవేగంగా పెరుగుతున్న తరుణంలో, వాటికి సమాంతరంగా సైబర్ మోసాలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ‘సోషల్ ఇంజనీరింగ్’ స్కామ్ల ద్వారా సామాన్యుల ఖాతాల నుంచి నగదు మాయమవుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో, వినియోగదారుల సొమ్ముకు మరింత రక్షణ కల్పించేందుకు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) మరియు నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NPCI) సరికొత్త నిబంధనలను రూపొందిస్తున్నాయి.
ప్రధాన మార్పులు – ‘కూలింగ్ ఆఫ్’ పీరియడ్: డిజిటల్ మోసాలను అరికట్టేందుకు ఆర్బీఐ ప్రతిపాదించిన అత్యంత కీలకమైన చర్య ‘కూలింగ్ ఆఫ్’ పీరియడ్. దీని ప్రకారం, ఎవరైనా వినియోగదారుడు మొదటిసారి ఒక కొత్త వ్యక్తికి యూపీఐ ద్వారా నగదు పంపినప్పుడు లేదా పెద్ద మొత్తంలో లావాదేవీ చేసినప్పుడు, ఆ నగదు వెంటనే అవతలి వ్యక్తి ఖాతాలో చేరకుండా కొంత సమయం వేచి చూసేలా (ఉదాహరణకు 4 గంటలు) నిబంధనలు వచ్చే అవకాశం ఉంది. దీనివల్ల పొరపాటున లేదా మోసపూరిత లింక్స్ క్లిక్ చేసి నగదు పంపినట్లయితే, ఆ సమయం లోపు లావాదేవీని రద్దు చేసే అవకాశం బాధితుడికి ఉంటుంది.
ఈ-రూపీ (e-Rupee) మరియు CBDC పాత్ర: సెంట్రల్ బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీ (CBDC) లేదా ఈ-రూపీ వినియోగాన్ని పెంచడం ద్వారా కూడా భద్రతను మెరుగుపరచవచ్చని ఆర్బీఐ భావిస్తోంది. సాధారణ బ్యాంక్ ఖాతా లావాదేవీలతో పోలిస్తే, ఈ-రూపీ లావాదేవీలు మరింత సురక్షితమైనవి మరియు వీటిని ట్రాక్ చేయడం సులభం. భవిష్యత్తులో ఈ-రూపీ ద్వారా జరిగే చెల్లింపుల్లో ప్రోగ్రామబిలిటీ ఫీచర్లను జోడించడం ద్వారా, నగదు నిర్దిష్ట అవసరానికి మాత్రమే వినియోగించేలా నియంత్రించవచ్చు, ఇది మోసాలకు తావులేకుండా చేస్తుంది.
వివాదాల పరిష్కారానికి కొత్త వ్యవస్థ: యూపీఐ లావాదేవీల్లో తలెత్తే సమస్యలు మరియు మోసాలపై ఫిర్యాదు చేసేందుకు NPCI తన వివాద పరిష్కార వ్యవస్థను (Dispute Resolution Mechanism) మరింత బలోపేతం చేస్తోంది. బాధితులు తమ ఫిర్యాదులను యాప్ ద్వారానే సులభంగా నమోదు చేసేలా మరియు నిర్ణీత కాలపరిమితిలో పరిష్కారం లభించేలా చర్యలు తీసుకుంటున్నారు.
సోషల్ ఇంజనీరింగ్ స్కామ్ల పట్ల అప్రమత్తత: కేవైసీ (KYC) అప్డేట్ పేరుతో లేదా రివార్డ్ పాయింట్ల పేరుతో వచ్చే ఫేక్ కాల్స్ మరియు మెసేజ్ల పట్ల ప్రజలు అప్రమత్తంగా ఉండాలని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తమ యూపీఐ పిన్ (PIN) లేదా ఓటీపీ (OTP) ఎవరికీ షేర్ చేయకూడదని సూచిస్తున్నారు.
ముగింపు: సాంకేతికత ఎంత అభివృద్ధి చెందినా, వినియోగదారుల అప్రమత్తత మాత్రమే సైబర్ మోసాల నుండి పూర్తి రక్షణ కల్పిస్తుంది. ఆర్బీఐ తీసుకువస్తున్న ఈ కొత్త నిబంధనలు డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రజలకు మరింత నమ్మకాన్ని కలిగిస్తాయని భావిస్తున్నారు. ఈ మార్పులు అమలులోకి వస్తే, ఆన్లైన్ నగదు బదిలీలు మరింత సురక్షితంగా మారుతాయి.
