శ్రీ విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రం – ప్రతి శ్లోక తాత్పర్యం
శ్లోకం 1:
విశ్వం విష్ణుర్వషట్కారో భూతభవ్యభవత్ప్రభుః ।
భూతకృద్భూతభృద్భావో భూతాత్మా భూతభావనః ॥
తాత్పర్యం: జగత్తు అంతా తానైనవాడు, అంతటా వ్యాపించి ఉన్నవాడు, యజ్ఞములలో ఆహుతులను స్వీకరించేవాడు, ముక్కాలములకు (గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు) ప్రభువు, సృష్టికర్త, పోషకుడు, అందరిలో ఆత్మగా ఉండి అందరినీ ఉద్ధరించేవాడు.
శ్లోకం 2:
పూతాత్మా పరమాత్మా చ ముక్తానాం పరమాగతిః ।
అవ్యయః పురుషః సాక్షీ క్షేత్రజ్ఞోఽక్షర ఏవ చ ॥
తాత్పర్యం: అత్యంత పవిత్రుడు, ఆత్మలన్నింటికీ మూలమైన పరమాత్మ, మోక్షం పొందిన వారికి పరమగతి, నాశనం లేనివాడు, లోకానికి సాక్షి, శరీరమనే క్షేత్రము తెలిసిన జ్ఞాని మరియు అక్షరుడు.
శ్లోకం 3:
యోగో యోగవిదాం నేతా ప్రధాన పురుషేశ్వరః ।
నారసింహవపుః శ్రీమాన్ కేశవః పురుషోత్తమః ॥
తాత్పర్యం: యోగ మార్గమునకు అధిపతి, యోగులను నడిపించేవాడు, ప్రకృతి మరియు జీవులకు ఈశ్వరుడు, భయంకరమైన నరసింహ రూపధారి, లక్ష్మీపతి, కేశవుడు మరియు పురుషులలో శ్రేష్ఠుడు.
శ్లోకం 4:
సర్వః శర్వః శివః స్థాణుర్భూతాదిర్నిధిరవ్యయః ।
సంభవో భావనో భర్తా ప్రభవః ప్రభురీశ్వరః ॥
తాత్పర్యం: సర్వము తానైనవాడు, దుఃఖాలను హరించేవాడు, మంగళప్రదుడు, స్థిరుడు, సృష్టికి మూలమైన నిధి, భక్తులను భావించేవాడు (ధ్యానం చేసేవారిని అనుగ్రహించేవాడు), అందరినీ భరించేవాడు మరియు ప్రభువు.
శ్లోకం 5:
స్వయంభూః శంభురాదిత్యః పుష్కరాక్షో మహాస్వనః ।
అనాదినిధనో ధాతా విధాతా ధాతురుత్తమః ॥
తాత్పర్యం: తనంతట తానే ఉద్భవించినవాడు, సుఖాన్నిచ్చేవాడు, సూర్య స్వరూపుడు, తామర కన్నులవాడు, గొప్ప వేదనాదము గలవాడు, పుట్టుక చావు లేనివాడు మరియు సకల కార్యాలకు కర్త.
శ్లోకం 6:
అప్రమేయో హృషీకేశః పద్మనాభోఽమరప్రభుః ।
విశ్వకర్మా మనుస్త్వష్టా స్థవిష్ఠః స్థవిరో ధ్రువః ॥
తాత్పర్యం: కొలవడానికి వీలుకానివాడు, ఇంద్రియాలకు అధిపతి, నాభియందు పద్మము గలవాడు, దేవతలకు ప్రభువు, సృష్టికర్త, మననశీలుడు, అత్యంత స్థిరమైనవాడు.
శ్లోకం 7:
అగ్రాహ్యః శాశ్వతో కృష్ణో లోహితాక్షః ప్రతర్దనః ।
ప్రభూతస్త్రికకుబ్ధామ పవిత్రం మంగళం పరమ్ ॥
తాత్పర్యం: ఇంద్రియాలకు దొరకనివాడు, నిత్యుడు, సచ్చిదానంద స్వరూపుడైన కృష్ణుడు, ఎర్రని కన్నులవాడు, దుష్టులను సంహరించేవాడు, మూడు లోకములే నివాసముగా గల పరమ పవిత్రుడు.
శ్లోకం 8:
ఈశానః ప్రాణదః ప్రాణో జ్యేష్ఠః శ్రేష్ఠః ప్రజాపతిః ।
హిరణ్యగర్భో భూగర్భో మాధవో మధుసూదనః ॥
తాత్పర్యం: లోక నియంత, ప్రాణదాత, ప్రాణ స్వరూపుడు, వృద్ధుడు, శ్రేష్ఠుడు, ప్రజలకు ప్రభువు, బంగారు గర్భము గలవాడు, భూమిని తనలో ఉంచుకున్నవాడు మరియు మధువనే రాక్షసుడిని చంపినవాడు.
శ్లోకం 9:
ఈశ్వరో విక్రమీధన్వీ మేధావీ విక్రమః క్రమః ।
అనుత్తమో దురాధర్షః కృతజ్ఞః కృతిరాత్మవాన్ ॥
తాత్పర్యం: సర్వ సమర్థుడు, పరాక్రమవంతుడు, ధనుస్సు ధరించినవాడు, గొప్ప మేధావి, ఎవరికీ లొంగనివాడు, భక్తులు చేసిన చిన్న మేలును కూడా మరువని కృతజ్ఞుడు.
శ్లోకం 10:
సురేశః శరణం శర్మ విశ్వరేతాః ప్రజాభవః ।
అహస్సంవత్సరో వ్యాళః ప్రత్యయః సర్వదర్శనః ॥
తాత్పర్యం: దేవతలకు ప్రభువు, అందరికీ రక్షకుడు, ఆనంద స్వరూపుడు, విశ్వమునకు మూలమైన బీజం, సకల ప్రాణుల తండ్రి, కాల స్వరూపుడు (పగలు, సంవత్సరం) మరియు సర్వము చూసే జ్ఞాన స్వరూపుడు
శ్లోకం 11:
అజస్సర్వేశ్వరః సిద్ధః సిద్ధిః సర్వాదిరచ్యుతః ।
వృషాకపిరమేయాత్మా సర్వయోగవినిస్సృతః ॥
తాత్పర్యం: పుట్టుక లేనివాడు, అందరికీ ఈశ్వరుడు, ఎల్లప్పుడూ సిద్ధుడై (సంపూర్ణుడై) ఉండేవాడు, కార్యసిద్ధిని ప్రసాదించేవాడు, సకల లోకములకు మూలమైనవాడు, ఎన్నటికీ జారిపోని (నాశనం లేని) అచ్యుతుడు, ధర్మ స్వరూపుడు, కొలవడానికి వీలుకాని ఆత్మ గలవాడు మరియు సమస్త యోగముల నుండి ఉద్భవించినవాడు.
శ్లోకం 12:
వసుర్వసుమనాః సత్యః సమాత్మా సమ్మితస్సమః ।
అమోఘః పుండరీకాక్షో వృషకర్మా వృషాకృతిః ॥
తాత్పర్యం: అందరిలో నివసించేవాడు, నిర్మలమైన మరియు గొప్ప మనస్సు గలవాడు, సత్య స్వరూపుడు, అందరినీ సమానంగా చూసేవాడు, అందరిచేత కొలవబడేవాడు (అందరికీ అందుబాటులో ఉండేవాడు), వ్యర్థము కాని సంకల్పము గలవాడు, తామర రేకుల వంటి కన్నులు గలవాడు (పుండరీకాక్షుడు), ధర్మమునే కర్మగా కలవాడు మరియు ధర్మ స్వరూపుడు.
శ్లోకం 13:
రుద్రో బహుశిరా బభ్రుర్విశ్వయోనిః శుచిశ్రవాః ।
అమృతః శాశ్వతస్థాణుర్వరారోహో మహాతపాః ॥
తాత్పర్యం: దుఃఖమును తొలగించే రుద్రుడు, అనంతమైన శిరస్సులు (రూపాలు) గలవాడు, లోకములను ధరించేవాడు, విశ్వానికి మూలకారణం, పవిత్రమైన కీర్తిని వినేవాడు, మరణం లేని అమృతుడు, నిరంతరం మార్పు లేనివాడు, శ్రేష్ఠమైన గమ్యస్థానము మరియు గొప్ప తపస్సు (జ్ఞానము) గలవాడు.
శ్లోకం 14:
సర్వగః సర్వ విద్భానుర్విష్వక్సేనో జనార్దనః ।
వేదో వేదవిదవ్యంగో వేదాంగో వేదవిత్కవిః ॥
తాత్పర్యం: అంతటా వ్యాపించి ఉండేవాడు, సర్వము తెలిసినవాడు, ప్రకాశవంతమైనవాడు, తన సేనతోనే శత్రువులను భయపెట్టేవాడు, భక్తుల కష్టాలు తీర్చే జనార్దనుడు, వేదము తానైనవాడు, వేదార్థము తెలిసినవాడు, ఏ లోపము లేనివాడు, వేదాలే అవయవములుగా గలవాడు మరియు సకల శాస్త్ర కోవిదుడు.
శ్లోకం 15:
లోకాధ్యక్షః సురాధ్యక్షో ధర్మాధ్యక్షః కృతాకృతః ।
చతురాత్మా చతుర్వ్యూహశ్చతుర్దంష్ట్రశ్చతుర్భుజః ॥
తాత్పర్యం: లోకాలకు, దేవతలకు మరియు ధర్మానికి అధిపతి అయినవాడు, కార్యమును మరియు కారణమును తానే అయినవాడు, నాలుగు రూపములతో (వాసుదేవ, సంకర్షణ, ప్రద్యుమ్న, అనిరుద్ధ) లోకమును పాలించేవాడు, నాలుగు కోరలు (జ్ఞానము) మరియు నాలుగు భుజములు గలవాడు.
శ్లోకం 16:
భ్రాజిష్ణుర్భోజనం భోక్తా సహిష్ణుర్జగదాదిజః ।
అనఘో విజయో జేతా విశ్వయోనిః పునర్వసుః ॥
తాత్పర్యం: స్వయం ప్రకాశితుడు, ప్రాణులకు ఆహారము తానై దానిని అనుభవించే భోక్త, సర్వమును సహించే ఓర్పు గలవాడు, జగత్తు కంటే ముందే పుట్టినవాడు, పాపములు అంటనివాడు, విజయ స్వరూపుడు, శత్రువులను జయించేవాడు, విశ్వానికి జన్మస్థానము మరియు మరల మరల జన్మించేవాడు (లేదా ప్రాణులలో నివసించేవాడు).
శ్లోకం 17:
ఉపేంద్రో వామనః ప్రాంశురమోఘః శుచిరూర్జితః ।
అతీంద్రః సంగ్రహః సర్గో ధృతాత్మా నియమో యమః ॥
తాత్పర్యం: ఇంద్రునికి తమ్ముడు (ఉపేంద్రుడు), వామన అవతారధారి, ఆకాశమంత ఎత్తు పెరిగినవాడు (త్రివిక్రముడు), పవిత్రుడు, గొప్ప శక్తివంతుడు, ఇంద్రుని కంటే పైనున్నవాడు, ప్రళయకాలంలో లోకాలను తనలో ఇముడ్చుకునేవాడు, సృష్టికర్త, ధరించబడిన ఆత్మ గలవాడు, అందరినీ నియమించేవాడు.
శ్లోకం 18:
వేద్యో వైద్యః సదాయోగీ వీరహా మాధవో మధుః ।
అతీంద్రియో మహామాయో మహోత్సాహో మహాబలః ॥
తాత్పర్యం: తెలుసుకోదగిన పరమ సత్యం, భవరోగాలను తగ్గించే వైద్యుడు, ఎల్లప్పుడూ యోగమందుండేవాడు, దుష్ట వీరులను చంపేవాడు, మాధవుడు (జ్ఞానమునిచ్చేవాడు), తేనె వలె తీయనైనవాడు, ఇంద్రియాలకు దొరకనివాడు, అపారమైన మాయ గలవాడు, గొప్ప ఉత్సాహము మరియు బలము గలవాడు.
శ్లోకం 19:
మహాబుద్ధిర్మహావీర్యో మహాశక్తిర్మహాద్యుతిః ।
అనిర్దేశ్యవపుః శ్రీమానమేయాత్మా మహాద్రిధృక్ ॥
తాత్పర్యం: గొప్ప బుద్ధి, వీర్యము, శక్తి మరియు కాంతి గలవాడు, మాటలకు అందనీ రూపము గలవాడు, లక్ష్మీవంతుడు, ఎవరూ కొలవలేనంత గొప్ప ఆత్మ గలవాడు మరియు గోవర్ధన గిరిని (పర్వతమును) ధరించినవాడు.
శ్లోకం 20:
మహేశ్వాసో మహీభర్తా శ్రీనివాసః సతాంగతిః ।
అనిరుద్ధః సురానందో గోవిందో గోవిదాం పతిః ॥
తాత్పర్యం: శార్ఙ్గమనే గొప్ప ధనుస్సు గలవాడు, భూమిని భరించేవాడు, లక్ష్మీదేవికి నివాసమైనవాడు, సజ్జనులకు చివరి గమ్యం, ఎవరూ అడ్డుకోలేని అనిరుద్ధుడు, దేవతలకు ఆనందాన్నిచ్చేవాడు మరియు జ్ఞానమును ఇచ్చే గోవిందుడు.
శ్లోకం 21:
మరీచిర్దమనో హంసః సుపర్ణో భుజగోత్తమః ।
హిరణ్యనాభః సుతపాః పద్మనాభః ప్రజాపతిః ॥
తాత్పర్యం: ప్రకాశించే కిరణాల కాంతి గలవాడు, దుష్టులను అణచివేసేవాడు, సంసార బంధాల నుండి విముక్తినిచ్చే హంస స్వరూపుడు, అందమైన రెక్కలు గల గరుత్మంతుడు, సర్ప శ్రేష్ఠుడైన ఆదిశేషుడు, బంగారు వర్ణము గల నాభి గలవాడు, గొప్ప తపస్సు (జ్ఞానము) గలవాడు, నాభియందు పద్మము గలవాడు మరియు సకల ప్రజలకు ప్రభువు.
శ్లోకం 22:
అమృత్యుః సర్వదృక్ సింహః సంధాతా సంధిమాన్ స్థిరః ।
అజో దుర్మర్షణః శాస్తా విశ్రుతాత్మా సురారిహా ॥
తాత్పర్యం: మరణం లేనివాడు, సర్వమును చూసే సాక్షి, నరసింహ స్వరూపుడు, జీవులను కర్మ ఫలాలతో జోడించేవాడు, భక్తులతో నిరంతరం కలిసి ఉండేవాడు, మార్పు లేని స్థిరుడు, పుట్టుక లేనివాడు, శత్రువులకు లొంగనివాడు, లోకాన్ని శాసించేవాడు, గొప్ప కీర్తి గల ఆత్మ గలవాడు మరియు దేవతల శత్రువులను (రాక్షసులను) సంహరించేవాడు.
శ్లోకం 23:
గురుర్గురుతమో ధామ సత్యః సత్యపరాక్రమః ।
నిమిషోఽనిమిషః స్రగ్వీ వాచస్పతిరుదారధీః ॥
తాత్పర్యం: అందరికీ గురువు, గురువులకే గురువు, పరమ పదమైన ధామము, సత్య స్వరూపుడు, అమోఘమైన పరాక్రమవంతుడు, నిమిష కాలం కన్నుమూసేవాడు (ప్రళయం), అప్రమత్తంగా కళ్ళు తెరిచి ఉంచేవాడు (సృష్టి), వైజయంతి మాల ధరించినవాడు, విద్యలకు అధిపతి మరియు గొప్ప బుద్ధి గలవాడు.
శ్లోకం 24:
అగ్రణీగ్రామణీః శ్రీమాన్ న్యాయో నేతా సమీరణః ।
సహస్రమూర్ధా విశ్వాత్మా సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ ॥
తాత్పర్యం: భక్తులను ఉన్నత స్థితికి నడిపించేవాడు, సకల జీవులకు నాయకుడు, లక్ష్మీవంతుడు, న్యాయ స్వరూపుడు, జగత్తును నడిపించే నేత, వాయు రూపంలో చలించేవాడు, వేల శిరస్సులు గలవాడు, విశ్వానికి ఆత్మ అయినవాడు, వేల కన్నులు మరియు వేల పాదములు గల విశ్వరూపుడు.
శ్లోకం 25:
ఆవర్తనో నివృత్తాత్మా సంవృతః సంప్రమర్దనః ।
అహః సంవర్తకో వహ్నిరనిలో ధరణీధరః
॥ తాత్పర్యం: సంసార చక్రమును త్రిప్పేవాడు, ప్రపంచంపై ఆశలు లేనివాడు, అజ్ఞానమనే చీకటిని కప్పేవాడు, దుష్టులను అణచివేసేవాడు, పగలును కలిగించే సూర్యుడు, ప్రళయ కాల అగ్ని, ప్రాణవాయువు మరియు భూమిని మోసేవాడు.
శ్లోకం 26:
సుప్రసాదః ప్రసన్నాత్మా విశ్వధృగ్విశ్వభుగ్విభుః ।
సత్కర్తా సత్కృతః సాధుర్జహ్నుర్నారాయణో నరః ॥
తాత్పర్యం: సులభంగా అనుగ్రహించేవాడు, ఎల్లప్పుడూ నిర్మలమైన మనస్సు గలవాడు, లోకాన్ని ధరించేవాడు, లోకాన్ని రక్షించేవాడు (లేదా భుజించేవాడు), సర్వ సమర్థుడు, మంచి పనులు చేసేవారిని గౌరవించేవాడు, సజ్జనుల పక్షాన ఉండేవాడు, భక్తుల అజ్ఞానాన్ని హరించేవాడు, నారాయణుడు మరియు నరుడు (మనుష్యులలో అంతర్యామి).
శ్లోకం 27:
అసంఖ్యేయోఽప్రమేయాత్మా విశిష్టః శిష్టకృచ్ఛుచిః ।
సిద్ధార్థః సిద్ధసంకల్పః సిద్ధిదః సిద్ధి సాధనః ॥
తాత్పర్యం: లెక్కించలేనన్ని రూపాలు గలవాడు, ఊహకు అందని ఆత్మ గలవాడు, అందరికంటే శ్రేష్ఠుడు, శిష్టులను (సజ్జనులను) పాలించేవాడు, పవిత్రుడు, కోరిన పనులన్నీ సాధించినవాడు, సంకల్పం చేయగానే కార్యము పూర్తయ్యేవాడు, భక్తులకు సిద్ధిని (విజయాన్ని) ఇచ్చేవాడు మరియు విజయానికి మార్గమైనవాడు.
శ్లోకం 28:
వృషాహీ వృషభో విష్ణుర్వృషపర్వా వృషోదరః ।
వర్ధనో వర్ధమానశ్చ వివిక్తః శ్రుతిసాగరః ॥
తాత్పర్యం: ధర్మమును రోజులా భాసించేలా చేసేవాడు, కోరికలు వర్షించేవాడు, సర్వవ్యాపి, ధర్మమనే మెట్లు గలవాడు, ధర్మమునే ఉదరమందు కలవాడు, భక్తులను వృద్ధి చేసేవాడు, తానూ వృద్ధి చెందేవాడు, ఒంటరిగా ఉండే ఏకాంత ప్రియుడు మరియు వేదములనే సముద్రము వంటివాడు.
శ్లోకం 29:
సుభుజో దుర్ధరో వాగ్మీ మహేంద్రో వసుదో వసుః ।
నైకరూపో బృహద్రూపః శిపివిష్టః ప్రకాశనః ॥
తాత్పర్యం: అందమైన భుజాలు గలవాడు, ఎవరికీ లొంగనివాడు, గొప్ప మాటకారి, దేవేంద్రునికి కూడా ప్రభువు, సంపదను ఇచ్చేవాడు, తానే గొప్ప సంపద అయినవాడు, అనేక రూపాలు కలవాడు, అతి పెద్దదైన విశ్వరూపము కలవాడు, యజ్ఞాలలో సూర్య రూపంలో ఉండేవారు మరియు అందరికీ వెలుగునిచ్చే ప్రకాశకుడు.
శ్లోకం 30: ఓజస్తేజోద్యుతిధరః ప్రకాశాత్మా ప్రతాపనః ।
ఋద్దః స్పష్టాక్షరో మంత్రశ్చంద్రాంశుర్భాస్కరద్యుతిః ॥
తాత్పర్యం: ఓజస్సును, తేజస్సును మరియు కాంతిని ధరించినవాడు, ప్రకాశవంతమైన ఆత్మ గలవాడు, శత్రువులను తపింపజేసేవాడు, అన్ని సంపదలతో నిండినవాడు, ఓంకారమనే స్పష్టమైన అక్షర స్వరూపుడు, మంత్ర స్వరూపుడు, చంద్రుని వంటి చల్లని కిరణాలు మరియు సూర్యుని వంటి వెలుగు గలవాడు.
శ్లోకం 31:
అమృతాంశూద్భవో భానుః శశబిందుః సురేశ్వరః ।
ఔషధం జగతః సేతుః సత్యధర్మపరాక్రమః ॥
తాత్పర్యం: చంద్రుని పుట్టుకకు కారణమైనవాడు, సూర్య రూపంలో ప్రకాశించేవాడు, చంద్రుని వలె చల్లనివాడు, దేవతలకు ప్రభువు, సంసార వ్యాధికి మందు (ఔషధం) వంటివాడు, లోకాన్ని దాటించే వారధి (సేతువు) మరియు సత్యమైన ధర్మ పరాక్రమము గలవాడు.
శ్లోకం 32:
భూతభవ్యభవన్నాథః పవనః పావనోఽనలః ।
కామహా కామకృత్కాంతః కామః కామప్రదః ప్రభుః ॥
తాత్పర్యం: మూడు కాలాలకు (భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన) నాథుడు, వాయు స్వరూపుడు, అందరినీ పవిత్రం చేసేవాడు, అగ్ని స్వరూపుడు, కోరికలను నశింపజేసేవాడు, శుభ కోరికలను నెరవేర్చేవాడు, అత్యంత అందమైనవాడు, అందరిచే కోరబడేవాడు మరియు భక్తులకు ఇష్టమైనవి ఇచ్చే ప్రభువు.
శ్లోకం 33:
యుగాది కృద్యుగావర్తో నైకమాయో మహాశనః ।
అదృశ్యో వ్యక్తరూపశ్చ సహస్రజిదనంతజిత్ ॥
తాత్పర్యం: యుగాలను ప్రారంభించేవాడు, కాల చక్రమును త్రిప్పేవాడు, అనేక మాయలు గలవాడు, ప్రళయ కాలంలో సర్వమును భుజించేవాడు, కంటికి కనిపించనివాడు, భక్తులకు మత్రమే కనిపించేవాడు, వేలమందిని గెలిచినవాడు మరియు అపారమైన విజయాలు కలవాడు.
శ్లోకం 34:
ఇష్టోఽవిశిష్టః శిష్టేష్టః శిఖండీ నహుషో వృషః ।
క్రోధహా క్రోధకృత్కర్తా విశ్వబాహుర్మహీధరః ॥
తాత్పర్యం: అందరికీ ఇష్టుడు, అంతటా నిండి ఉన్నవాడు, సజ్జనులకు ఇష్టమైనవాడు, నెమలి పించము ధరించినవాడు (కృష్ణుడు), జీవులను మాయతో బంధించేవాడు, ధర్మ స్వరూపుడు, కోపాన్ని పోగొట్టేవాడు, దుష్టులపై కోపగించుకునేవాడు, విశ్వమంతా బాహువులు గలవాడు మరియు భూమిని ధరించేవాడు.
శ్లోకం 35:
అచ్యుతః ప్రథితః ప్రాణః ప్రాణదో వాసవానుజః ।
అపాంనిధిరధిష్ఠానమప్రమత్తః ప్రతిష్ఠితః ॥
తాత్పర్యం: ఎన్నటికీ నాశనం లేనివాడు, ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, ప్రాణ స్వరూపుడు, బలమునిచ్చేవాడు, ఇంద్రుని తమ్ముడు (వామనుడు), సముద్రము వలె అగాధమైనవాడు, లోకానికి ఆధారమైనవాడు, ఎల్లప్పుడూ జాగరూకతతో ఉండేవాడు మరియు తన మహిమయందే తానుండేవాడు.
శ్లోకం 36:
స్కందః స్కందధరో ధుర్యో వరదో వాయువాహనః ।
వాసుదేవో బృహద్భానురాదిదేవః పురంధరః ॥
తాత్పర్యం: అమృతము వలె ప్రవహించేవాడు, ధర్మాన్ని నిలబెట్టేవాడు, భారాన్ని మోసేవాడు, వరాలనిచ్చేవాడు, వాయువును నడిపించేవాడు, వసుదేవుని కుమారుడు (కృష్ణుడు), గొప్ప తేజస్సు గలవాడు, మొదటి దైవం మరియు రాక్షస పురాలను నాశనం చేసేవాడు.
శ్లోకం 37:
అశోకస్తారణస్తారః శూరః శౌరిర్జనేశ్వరః ।
అనుకూలః శతావర్తః పద్మీ పద్మనిభేక్షణః ॥
తాత్పర్యం: దుఃఖము లేనివాడు, భవసాగరం దాటించేవాడు, భయం నుండి రక్షించేవాడు, పరాక్రమవంతుడు, శూరసేన వంశంలో పుట్టినవాడు, జనులకు ప్రభువు, భక్తులకు అనుకూలంగా ఉండేవాడు, అనేక రూపాలతో ఆవరించి ఉన్నవాడు, పద్మము ధరించినవాడు మరియు పద్మము వంటి కన్నులు గలవాడు.
శ్లోకం 38:
పద్మనాభోఽరవిందాక్షః పద్మగర్భః శరీరభృత్ ।
మహర్ధిరృద్ధో వృద్ధాత్మా మహాక్షో గరుడధ్వజః ॥
తాత్పర్యం: నాభియందు పద్మము గలవాడు, తామర కన్నులవాడు, పద్మము మధ్యలో నివసించేవాడు, ప్రాణుల శరీరాలను పోషించేవాడు, గొప్ప ఐశ్వర్యవంతుడు, ప్రపంచము తానే అయినవాడు, ప్రాచీనమైన ఆత్మ గలవాడు, దివ్యమైన కన్నులు గలవాడు మరియు గరుడ పక్షి చిహ్నంగా గల ధ్వజము కలవాడు.
శ్లోకం 39:
అతులః శరభో భీమః సమయజ్ఞో హవిర్హరిః ।
సర్వలక్షణలక్షణ్యో లక్ష్మీవాన్ సమితింజయః ॥
తాత్పర్యం: సాటిలేనివాడు, శరీరాలలో ఆత్మగా వెలిగేవాడు, దుష్టులకు భయంకరుడు, సమయమును (కాలమును) తెలిసినవాడు, యజ్ఞ భాగాలను స్వీకరించేవాడు, పాపాలను హరించేవాడు, శుభ లక్షణాలకు నెలవు, లక్ష్మీదేవితో కూడి ఉన్నవాడు మరియు యుద్ధాలలో విజేత.
శ్లోకం 40:
విక్షరో రోహితో మార్గో హేతుర్దామోదరః సహః ।
మహీధరో మహాభాగో వేగవానమితాశనః ॥
తాత్పర్యం: నాశనం లేనివాడు, ఎర్రని వర్ణము గలవాడు (మత్స్యావతారం), ముక్తి మార్గము తానైనవాడు, జగత్తుకు కారణమైనవాడు, ఉదరమునందు లోకాలను దాచుకున్నవాడు, ఓర్పు గలవాడు, భూమిని మోసేవాడు, అదృష్టవంతుడు, మనస్సు వంటి వేగము గలవాడు మరియు అపరిమితమైన శక్తి గలవాడు.
శ్లోకం 41:
ఉద్భవః, క్షోభణో దేవః శ్రీగర్భః పరమేశ్వరః ।
కరణం కారణం కర్తా వికర్తా గహనో గుహః ॥
తాత్పర్యం: సంసార బంధాల నుండి విముక్తి కలిగించేవాడు, ప్రకృతి పురుషులను సృష్టి కోసం కలవరపరిచేవాడు, లక్ష్మీదేవిని తన గర్భమునందు (హృదయమందు) ఉంచుకున్నవాడు, అందరికంటే పైన ఉన్న ఈశ్వరుడు, జగత్తుకు సాధనము (కరణం), మూలకారణము, చేసేవాడు (కర్త), వింతైన లోకాలను సృష్టించేవాడు, గ్రహించడానికి వీలుకానివాడు మరియు అందరి హృదయ గుహలలో దాగి ఉన్నవాడు.
శ్లోకం 42:
వ్యవసాయో వ్యవస్థానః సంస్థానః స్థానదో ధ్రువః ।
పరర్ధిః పరమస్పష్టః తుష్టః పుష్టః శుభేక్షణః ॥
తాత్పర్యం: నిశ్చలమైన జ్ఞాన స్వరూపుడు, లోకాలను క్రమపద్ధతిలో ఉంచేవాడు, ప్రళయకాలంలో సర్వము తనలో లీనమయ్యే స్థానము, భక్తులకు ఉన్నత పదవులను ఇచ్చేవాడు, నాశనం లేనివాడు, గొప్ప ఐశ్వర్యము గలవాడు, అత్యంత స్పష్టమైనవాడు (జ్ఞానులకు), ఎల్లప్పుడూ సంతృప్తిగా ఉండేవాడు, సకల గుణ సంపన్నుడు మరియు తన చూపుతోనే శుభాలను కలిగించేవాడు.
శ్లోకం 43:
రామో విరామో విరజో మార్గోనేయో నయోఽనయః
। వీరః శక్తిమతాం శ్రేష్ఠో ధర్మోధర్మ విదుత్తమః ॥
తాత్పర్యం: యోగులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే రాముడు, సర్వ ప్రాణులకు విశ్రాంతినిచ్చేవాడు, రజోగుణము లేని నిర్మలుడు, మోక్ష మార్గము తానైనవాడు, జ్ఞానముతో నడిపించబడేవాడు, అందరినీ నడిపించే నేత, ఎవరికీ లొంగనివాడు, పరాక్రమవంతుడు, శక్తిమంతులలో అత్యుత్తముడు, ధర్మ స్వరూపుడు మరియు ధర్మము తెలిసిన వారిలో శ్రేష్ఠుడు.
శ్లోకం 44:
వైకుంఠః పురుషః ప్రాణః ప్రాణదః ప్రణవః పృథుః ।
హిరణ్యగర్భః శత్రుఘ్నో వ్యాప్తో వాయురధోక్షజః ॥
తాత్పర్యం: అడ్డంకులు లేని వైకుంఠ ధామమునకు ప్రభువు, పురమనే శరీరంలో నివసించే పురుషుడు, ప్రాణ స్వరూపుడు, ప్రాణమునిచ్చేవాడు, ఓంకార స్వరూపుడు, అతి పెద్దదైన విశ్వరూపము కలవాడు, బ్రహ్మదేవుని పుట్టుకకు కారణమైనవాడు, భక్తుల శత్రువులను చంపేవాడు, అంతటా నిండి ఉన్నవాడు, వాయువు వలె చలించేవాడు మరియు ఇంద్రియాలకు లొంగనివాడు.
శ్లోకం 45:
ఋతుః సుదర్శనః కాలః పరమేష్ఠీ పరిగ్రహః ।
ఉగ్రః సంవత్సరో దక్షో విశ్రామో విశ్వదక్షిణః ॥
తాత్పర్యం: కాల చక్రమనే ఋతువుల స్వరూపుడు, చక్కని చూపు గలవాడు (లేదా సుదర్శన చక్రధారి), అందరినీ లెక్కించే కాలము, తన మహిమయందే తానుండేవాడు, భక్తులు ఇచ్చే చిన్న వస్తువునైనా స్వీకరించేవాడు, భయంకరుడు, సంవత్సర కాలము తానైనవాడు, సమర్థుడు, అలసిన వారికి విశ్రాంతినిచ్చేవాడు మరియు అందరికంటే దానశీలి.
శ్లోకం 46:
విస్తారః స్థావర స్థాణుః ప్రమాణం బీజమవ్యయమ్ ।
అర్థోఽనర్థో మహాకోశో మహాభోగో మహాధనః ॥
తాత్పర్యం: లోకాలను విస్తరింపజేసేవాడు, కదలని పర్వతాల వలె స్థిరమైనవాడు, అందరికీ ప్రమాణమైన (నిరూపించబడిన) సత్యం, నాశనం లేని మూల బీజం, అందరిచే కోరబడే ప్రయోజనము, కోరికలు లేనివాడు, లోకాలను తనలో దాచుకున్న గొప్ప కోశము (నిధి), గొప్ప సుఖాలను అనుభవించేవాడు మరియు అపారమైన సంపద గలవాడు.
శ్లోకం 47:
అనిర్విణ్ణః స్థవిష్ఠో భూర్ధర్మయూపో మహామఖః ।
నక్షత్రనేమిర్నక్షత్రీ క్షమః, క్షామః సమీహనః ॥
తాత్పర్యం: ఎప్పుడూ విచారము లేనివాడు, అతి పెద్దదైన రూపము గలవాడు, భూమిని మోసేవాడు, ధర్మమే స్తంభముగా గలవాడు, గొప్ప యజ్ఞ స్వరూపుడు, నక్షత్ర మండలమును త్రిప్పేవాడు, చంద్రుని వలె నక్షత్రాలకు అధిపతి, ఓర్పు గలవాడు, ప్రళయకాలంలో క్షీణించేవాడు మరియు సృష్టి కోసం తపించేవాడు.
శ్లోకం 48:
యజ్ఞ ఇజ్యో మహేజ్యశ్చ క్రతుః సత్రం సతాంగతిః ।
సర్వదర్శీ విముక్తాత్మా సర్వజ్ఞో జ్ఞానముత్తమమ్ ॥
తాత్పర్యం: యజ్ఞ స్వరూపుడు, పూజించదగినవాడు, గొప్పగా పూజింపబడేవాడు, యజ్ఞము తానైనవాడు, సాధువులను రక్షించే సత్రము (ఆశ్రయము), సజ్జనుల గమ్యస్థానము, సర్వమును చూసేవాడు, ఎల్లప్పుడూ స్వేచ్ఛగా ఉండే ఆత్మ మరియు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞాన స్వరూపుడు.
శ్లోకం 49:
సువ్రతః సుముఖః సూక్ష్మః సుఘోషః సుఖదః సుహృత్ ।
మనోహరో జితక్రోధో వీర బాహుర్విదారణః ॥
తాత్పర్యం: మంచి నియమము (వ్రతము) గలవాడు, ప్రసన్నమైన ముఖము గలవాడు, అతి సూక్ష్మమైన అణువు వంటివాడు, వేదనాదము గలవాడు, సుఖాన్నిచ్చేవాడు, ప్రతిఫలం ఆశించని మిత్రుడు, మనసును దోచుకునేవాడు, కోపాన్ని జయించినవాడు, పరాక్రమవంతమైన బాహువులు గలవాడు మరియు దుష్టులను చీల్చివేసేవాడు.
శ్లోకం 50:
స్వాపనః స్వవశో వ్యాపీ నైకాత్మా నైకకర్మకృత్ ।
వత్సరో వత్సలో వత్సీ రత్నగర్భో ధనేశ్వరః ॥
తాత్పర్యం: ప్రళయకాలంలో అందరినీ నిద్రపుచ్చేవాడు, తన ఆధీనంలో తానే ఉండే స్వతంత్రుడు, అంతటా వ్యాపించి ఉన్నవాడు, అనేక రూపాలు గలవాడు, అనేక పనులు (సృష్టి, స్థితి, లయ) చేసేవాడు, కాల స్వరూపుడు, భక్తవత్సలుడు, ఆవు దూడల వంటి భక్తులను ప్రేమించేవాడు (కృష్ణుడు), రత్నములను గర్భమందు గల సముద్రము వంటివాడు మరియు సంపదలకు అధిపతి.
శ్లోకం 51:
ధర్మగుబ్ధర్మకృద్ధర్మీ సదసత్క్షరమక్షరం ॥
అవిజ్ఞాతా సహస్త్రాంశుర్विधాతా కృతలక్షణః ॥
తాత్పర్యం: ధర్మమును రక్షించేవాడు, ధర్మమును ఆచరించేవాడు, ధర్మ స్వరూపుడు, సత్తు (ఉన్నది) అసత్తు (లేనిది) తానైనవాడు, నాశనమయ్యే దేహము మరియు నాశనం లేని ఆత్మ తానైనవాడు, ఇంద్రియాలకు తెలియనివాడు, వేయి కిరణాల సూర్యుడు, సృష్టికర్త మరియు వేదాలనే లక్షణములు గలవాడు.
శ్లోకం 52:
గభస్తినేమిః సత్త్వస్థః సింహో భూత మహేశ్వరః ।
ఆదిదేవో మహాదేవో దేవేశో దేవభృద్గురుః ॥
తాత్పర్యం: సూర్య మండలము మధ్యలో ఉండేవారు, అందరిలో అంతర్యామిగా ఉండేవారు, పాపాలను చీల్చివేసే సింహము వంటివారు, ప్రాణులకు గొప్ప ఈశ్వరుడు, మొదటి దైవం, గొప్ప కాంతి గలవాడు, దేవతలకు ప్రభువు, దేవతలను పోషించేవాడు మరియు వారికి గురువు.
శ్లోకం 53:
ఉత్తరో గోపతిర్గోప్తా జ్ఞానగమ్యః పురాతనః ।
శరీర భూతభృద్ భోక్తా కపీంద్రో భూరిదక్షిణః ॥
తాత్పర్యం: సంసార సముద్రం నుండి దాటించేవాడు, వేదాలకు (గో) ప్రభువు, లోకాలను రక్షించేవాడు, జ్ఞానముతో మాత్రమే తెలుసుకోదగినవాడు, అత్యంత పురాతనమైనవాడు, శరీరాలను భరించేవాడు, సుఖదుఃఖాలను అనుభవించే భోక్త, వానర శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు (లేదా వరాహ రూపం) మరియు యజ్ఞాలలో గొప్ప దక్షిణలు ఇచ్చేవాడు.
శ్లోకం 54:
సోమపోఽమృతపః సోమః పురుజిత్ పురుసత్తమః ।
వినయో జయః సత్యసంధో దాశార్హః సాత్వతాం పతిః ॥
తాత్పర్యం: యజ్ఞములలో సోమరసాన్ని స్వీకరించేవాడు, అమృతమును త్రాగేవాడు, చంద్రుని వలె చల్లనివాడు, శత్రువులను జయించేవాడు, పురుషులలో అత్యుత్తముడు, దుష్టులను దండించేవాడు, విజయ స్వరూపుడు, ఆడిన మాట తప్పని సత్యవంతుడు, యాదవులకు అధిపతి మరియు సాత్వత తంత్రమును తెలిసిన భక్తులకు ప్రభువు.
శ్లోకం 55:
జీవో వినయితా సాక్షీ ముకుందోఽమిత విక్రమః ।
అంభోనిధిరనంతాత్మా మహోదధి శయోంతకః ॥
తాత్పర్యం: ప్రాణ స్వరూపుడు, భక్తులను క్రమశిక్షణలో ఉంచేవాడు, లోక సాక్షి, మోక్షాన్ని ప్రసాదించే ముకుందుడు, కొలవలేని పరాక్రమవంతుడు, సముద్రము వలె అపారమైనవాడు, అంతము లేని ఆత్మ గలవాడు, క్షీర సముద్రముపై శయనించినవాడు మరియు ప్రళయ కాలంలో అంతము చేసేవాడు.
శ్లోకం 56:
అజో మహార్హః స్వాభావ్యో జితామిత్రః ప్రమోదనః ।
ఆనందోఽనందనోనందః సత్యధర్మా త్రివిక్రమః ॥
తాత్పర్యం: పుట్టుక లేనివాడు, పూజనీయుడు, ఎల్లప్పుడూ తన స్వభావములోనే (శుద్ధ స్థితిలో) ఉండేవాడు, శత్రువులను జయించినవాడు, తనను ధ్యానించే భక్తులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేవాడు, ఆనంద స్వరూపుడు, అందరినీ ఆనందింపజేసేవాడు, సత్యమైన ధర్మము గలవాడు మరియు ముల్లోకాలను మూడు అడుగులతో కొలిచినవాడు.
శ్లోకం 57:
మహర్షిః కపిలాచార్యః కృతజ్ఞో మేదినీపతిః ।
త్రిపదస్త్రిదశాధ్యక్షో మహాశృంగః కృతాంతకృత్ ॥
తాత్పర్యం: గొప్ప ఋషియైన కపిల మహర్షి తానైనవాడు, చేసిన మేలును గుర్తించేవాడు, భూమికి భర్త (వరాహ స్వామి), మూడు పాదములతో నడిచినవాడు (వామనుడు), ముప్పది మంది దేవతలకు (ముల్లోకాలకు) అధిపతి, ప్రళయకాలంలో గొప్ప కొమ్ము గల మత్స్యము తానైనవాడు మరియు యమధర్మరాజుకు కూడా అంతము చేసేవాడు.
శ్లోకం 58:
మహావరాహో గోవిందః సుషేణః కనకాంగదీ ।
గుహ్యో గభీరో గహనో గుప్తశ్చక్ర గదాధరః ॥
తాత్పర్యం: గొప్ప వరాహ అవతారధారి, వేదాల ద్వారా తెలుసుకోదగిన గోవిందుడు, గొప్ప సైన్యము (దేవతలు) గలవాడు, బంగారు భుజకీర్తులు ధరించినవాడు, రహస్యముగా ఉండేవారు (ఉపనిషత్తుల ద్వారా తెలిసేవారు), గంభీరమైనవారు, లోతైన జ్ఞాన స్వరూపులు, భక్తులను రహస్యంగా కాపాడేవారు మరియు చక్రము, గదను ధరించినవారు.
శ్లోకం 59:
వేధాః స్వాంగోఽజితః కృష్ణో దృఢః సంకర్షణోఽచ్యుతః ।
వరుణో వారుణో వృక్షః పుష్కరాక్షో మహామనాః ॥
తాత్పర్యం: సృష్టికర్త, తనంతట తానే అవయవాలు గల రూపము ధరించేవాడు, ఎవరికీ లొంగనివాడు, నల్లని వర్ణము గల కృష్ణుడు, నిశ్చలమైనవాడు, ప్రళయ కాలంలో అందరినీ తనలోకి ఆకర్షించేవాడు (సంకర్షణుడు), నాశనం లేని అచ్యుతుడు, సూర్యుని వలె ప్రకాశించేవాడు (లేదా వరుణ దేవుడు), చెట్టు వలె అందరికీ నీడను (ఆశ్రయాన్ని) ఇచ్చేవాడు, పద్మము వంటి కన్నులు గలవాడు మరియు గొప్ప మనస్సు గలవాడు.
శ్లోకం 60:
భగవాన్ భగహాఽఽనందీ వనమాలీ హలాయుధః ।
ఆదిత్యో జ్యోతిరాదిత్యః సహిష్ణుర్గతిసత్తమః ॥
తాత్పర్యం: ఐశ్వర్యము మొదలైన ఆరు గుణములు గల భగవంతుడు, ప్రళయకాలంలో ఐశ్వర్యాలను హరించేవాడు, ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉండేవాడు, వైజయంతి అనే వనమాలను ధరించినవాడు, నాగలి ఆయుధముగా గల బలరాముడు, సూర్యుని పుత్రుడు, తేజస్సు గలవాడు, సర్వమును సహించేవాడు మరియు అందరికీ శ్రేష్ఠమైన గతి (దారి) అయినవాడు.
శ్లోకం 61:
సుధన్వా ఖండపరశుర్దారుణో ద్రవిణప్రదః ।
దివఃస్పృక్ సర్వదృగ్వ్యాసో వాచస్పతిరయోనిజః ॥
తాత్పర్యం: శార్ఙ్గమనే గొప్ప ధనుస్సు గలవాడు, పరశురాముని వలె గొడ్డలి ధరించినవాడు, దుష్టులకు భయంకరుడు, భక్తులకు సంపదను ఇచ్చేవాడు, ఆకాశాన్ని తాకేంత ఎత్తు గలవాడు (త్రివిక్రముడు), సర్వమును చూసే వేదవ్యాసుడు, విద్యలకు అధిపతి మరియు గర్భము నుండి పుట్టనివాడు.
శ్లోకం 62:
త్రిసామా సామగః సామ నిర్వాణం భేషజం భిషక్ ।
సన్యాసకృచ్ఛమః శాంతో నిష్ఠా శాంతిః పరాయణమ్ ॥
తాత్పర్యం: మూడు రకాల సామవేద మంత్రాల ద్వారా స్తుతించబడేవాడు, సామవేదాన్ని గానం చేసేవాడు, సామవేదము తానైనవాడు, పరమానంద స్వరూపుడు, భవరోగాలకు మందు (భేషజం), ఆ రోగాలను నయం చేసే వైద్యుడు (భిషక్), సన్యాస ధర్మాన్ని ఏర్పరిచినవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం గలవాడు, అత్యంత శాంతుడు మరియు అందరికీ పరమగతి.
శ్లోకం 63:
శుభాంగః శాంతిదః స్రష్టా కుముదః కువలేశయః ।
గోహితో గోపతిర్గోప్తా వృషభాక్షో వృషప్రియః ॥
తాత్పర్యం: మంగళకరమైన అవయవాలు గలవాడు, శాంతిని ఇచ్చేవాడు, అందరినీ సృష్టించేవాడు, భూమిపై సంతోషాన్ని ఇచ్చేవాడు, నీటిలో (శేషతల్పంపై) శయనించేవాడు, గోవులకు (లేదా వేదాలకు) మేలు చేసేవాడు, వాటికి ప్రభువు, లోకాన్ని రక్షించేవాడు, ధర్మమే కన్నులుగా గలవాడు మరియు ధర్మమంటే ప్రీతి గలవాడు.
శ్లోకం 64:
అనివర్తీ నివృత్తాత్మా సంక్షేప్తా క్షేమకృచ్ఛివః ।
శ్రీవత్సవక్షాః శ్రీవాసః శ్రీపతిః శ్రీమతాంవరః ॥
తాత్పర్యం: యుద్ధం నుండి వెనుదిరగనివాడు, కోరికలు లేనివాడు, ప్రళయకాలంలో జగత్తును కుదించేవాడు, భక్తుల క్షేమము చూసేవాడు, అత్యంత పవిత్రుడు (శివుడు), రొమ్మున శ్రీవత్సమనే మచ్చ గలవాడు, లక్ష్మీదేవికి నివాసమైనవాడు, లక్ష్మీపతి మరియు ఐశ్వర్యవంతులలో శ్రేష్ఠుడు.
శ్లోకం 65:
శ్రీదః శ్రీశః శ్రీనివాసః శ్రీనిధిః శ్రీవిభావనః ।
శ్రీధరః శ్రీకరః శ్రేయః శ్రీమాँల్లోకత్రయాశ్రయః ॥
తాత్పర్యం: సంపదను ఇచ్చేవాడు, ఐశ్వర్యానికి ప్రభువు, లక్ష్మీదేవితో నిరంతరం ఉండేవారు, సకల సంపదలకు నిధి వంటివారు, సంపదలను పంచేవాడు, లక్ష్మీదేవిని ధరించినవాడు (శ్రీధరుడు), శుభాలను కలిగించేవాడు, మోక్ష స్వరూపుడు మరియు ముల్లోకాలకు ఆశ్రయమైన లక్ష్మీవంతుడు.
శ్లోకం 66:
స్వక్షః స్వంగః శతానందో నందిర్జ్యోతిర్గణేశ్వరః ।
విజితాత్మాఽవిధేయాత్మా సత్కీర్తిచ్ఛిన్నసంశయః ॥
తాత్పర్యం: అందమైన కన్నులు, అందమైన అవయవాలు గలవాడు, అనంతమైన ఆనంద స్వరూపుడు, ఆనందంగా ఉండేవారు, జ్యోతి స్వరూపమైన నక్షత్రాలకు ప్రభువు, మనస్సును జయించినవాడు, ఎవరికీ లొంగనివాడు, మంచి కీర్తి గలవాడు మరియు భక్తుల సందేహాలను తీర్చేవాడు.
శ్లోకం 67:
ఉదీర్ణః సర్వతశ్చక్షురనీశః శాశ్వతస్థిరః ।
భూశయో భూషణో భూతిర్విశోకః శోకనాశనః ॥
తాత్పర్యం: అందరికంటే గొప్పవాడు, అన్ని వైపులా కన్నులు గలవాడు, తనకు పైన ఏ ఈశ్వరుడూ లేనివాడు (అనీశః), ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా ఉండేవాడు, సముద్ర తీరాన శయనించినవాడు (రాముడు), భూమికి అలంకారమైనవాడు, ఐశ్వర్య స్వరూపుడు, దుఃఖం లేనివాడు మరియు భక్తుల శోకాన్ని పోగొట్టేవాడు.
శ్లోకం 68:
అర్చిష్మానర్చితః కుంభో విశుద్ధాత్మా విశోధనః ।
అనిరుద్ధోఽప్రతిరథః ప్రద్యుమ్నోఽమితవిక్రమః ॥
తాత్పర్యం: గొప్ప తేజస్సు గలవాడు, అందరిచే పూజింపబడేవాడు, కుంభము వలె అన్నిటినీ తనలో నింపుకున్నవాడు, పవిత్రమైన ఆత్మ గలవాడు, పాపాలను కడిగివేసేవాడు, ఎవరూ అడ్డుకోలేనివాడు, సాటిలేని యుద్ధ వీరుడు, గొప్ప ఐశ్వర్యము గలవాడు మరియు అపారమైన పరాక్రమవంతుడు.
శ్లోకం 69:
కాలనేమినిహా వీరః శౌరిః శూరజనేశ్వరః ।
త్రిలోకాత్మా త్రిలోకేశః కేశవః కేశిహా హరిః ॥
తాత్పర్యం: కాలనేమి అనే రాక్షసుడిని చంపిన వీరుడు, శూరసేన వంశీయుడు, శూరులకు ప్రభువు, ముల్లోకాలకు ఆత్మ అయినవాడు, లోకేశ్వరుడు, కేశవుడు (సుందరమైన జుట్టు గలవాడు), కేశి అనే రాక్షసుడిని చంపినవాడు మరియు భక్తుల పాపాలను హరించే హరి.
శ్లోకం 70:
కామదేవః కామపాలః కామీ కాంతః కృతాగమః ।
అనిర్దేశ్యవపుర్విష్ణుర్వీరోఽనంతో ధనంజయః ॥
తాత్పర్యం: కోరికలను ఇచ్చే దేవుడు, కోరికలను రక్షించేవాడు, ఎల్లప్పుడూ సంతృప్తి గలవాడు, అత్యంత సుందరుడు, వేదాలను సృష్టించినవాడు, వర్ణించలేని రూపము గలవాడు, అంతటా వ్యాపించిన విష్ణువు, పరాక్రమవంతుడు, అంతము లేనివాడు మరియు సంపదను గెలిచినవాడు (అర్జునుడు)
శ్లోకం 71:
బ్రహ్మణ్యో బ్రహ్మకృద్బ్రహ్మా బ్రహ్మ బ్రహ్మవివర్ధనః ।
బ్రహ్మవిద్బ్రాహ్మణో బ్రహ్మీ బ్రహ్మజ్ఞో బ్రాహ్మణప్రియః ॥
తాత్పర్యం: తపస్సు, వేదము మరియు జ్ఞానముపై ఆసక్తి గలవాడు, వేదాలను సృష్టించినవాడు, సృష్టికర్తయైన బ్రహ్మ తానైనవాడు, పరబ్రహ్మ స్వరూపుడు, తపస్సును వృద్ధి చేసేవాడు, వేదాల పరమార్థం తెలిసినవాడు, వేదాలను బోధించేవాడు, వేదములే తన ఆభరణాలుగా గలవాడు, బ్రహ్మజ్ఞాని మరియు వేదవేత్తలైన బ్రాహ్మణులపై ప్రేమ గలవాడు.
శ్లోకం 72:
మహాక్రమో మహాకర్మా మహాతేజా మహోరగః ।
మహాక్రతుర్మహాయజ్వా మహాయజ్ఞో మహాహవిః ॥
తాత్పర్యం: అపారమైన అడుగులు గలవాడు (త్రివిక్రముడు), గొప్ప కార్యాలు (సృష్టి, స్థితి, లయ) చేసేవాడు, గొప్ప తేజస్సు గలవాడు, శేషపాము వలె గొప్ప సర్పము తానైనవాడు, గొప్పదైన అశ్వమేధాది క్రతువుల స్వరూపుడు, లోకహితం కోరి యజ్ఞం చేసే యజమాని, జప యజ్ఞం వంటి గొప్ప యజ్ఞ స్వరూపుడు మరియు యజ్ఞంలో సమర్పించే గొప్ప హవిస్సు తానైనవాడు.
శ్లోకం 73:
స్తవ్యః స్తవప్రియః స్తోత్రం స్తుతిః స్తోతా రణప్రియః ।
పూర్ణః పూరయితా పుణ్యః పుణ్యకీర్తిరనామయః ॥
తాత్పర్యం: అందరిచే స్తుతించబడేవాడు, స్తోత్రాలంటే ఇష్టపడేవాడు, స్తోత్రము తానైనవాడు, స్తుతించే గుణము తానైనవాడు, భక్తుల కోసం తానే స్తుతించేవాడు, ధర్మయుద్ధాలంటే ఇష్టపడేవాడు, అన్నిటితో నిండినవాడు (పూర్ణుడు), భక్తుల కోరికలు తీర్చేవాడు, పవిత్రుడు, పవిత్రమైన కీర్తి గలవాడు మరియు ఎటువంటి రోగములు (భౌతిక, మానసిక) లేనివాడు.
శ్లోకం 74:
మనోజవస్తీర్థకరో వసురేతా వసుప్రదః ।
వసుప్రదో వాసుదేవో వసుర్వసుమనా హవిః ॥
తాత్పర్యం: మనస్సు వంటి వేగము గలవాడు, సంసార సముద్రాన్ని దాటించే రేవు (తీర్థం) వంటివాడు, ప్రకాశవంతమైన శక్తి గలవాడు, సంపదను ఇచ్చేవాడు, మోక్షమనే గొప్ప సంపదను ఇచ్చేవాడు, వసుదేవుని కుమారుడు, అందరిలో నివసించేవాడు, గొప్ప మనస్సు గలవాడు మరియు యజ్ఞంలో సమర్పించే ఆహుతి (హవిస్సు).
శ్లోకం 75:
సద్గతిః సత్కృతిః సత్తా సద్భూతిః సత్పరాయణః ।
శూరసేనో యదుశ్రేష్ఠః సన్నివాసః సుయామునః ॥
తాత్పర్యం: సజ్జనులకు లభించే మంచి గతి, సత్కార్యాల స్వరూపుడు, ఎల్లప్పుడూ ఉండే ఉనికి (సత్తా), గొప్ప ఐశ్వర్యము గలవాడు, సజ్జనులకు పరమ ఆధారము, శూరసేన వంశపు సైన్యము గలవాడు, యదు వంశంలో శ్రేష్ఠుడు (కృష్ణుడు), అందరికీ నివాసమైనవాడు మరియు యమునా నది తీరాన విహరించేవాడు.
శ్లోకం 76:
భూతావాసో వాసుదేవః సర్వాసునిలయోఽనలః ।
దర్పహా దర్పదో దృప్తో దుర్ధరోఽథాపరాజితః ॥
తాత్పర్యం: సకల ప్రాణులకు నివాసమైనవాడు, మాయతో లోకాన్ని కప్పే వాసుదేవుడు, ప్రాణవాయువుకు ఆధారమైనవాడు, తరుగుదల లేని అగ్ని వంటివాడు, దుష్టుల గర్వాన్ని అణచేవాడు, సజ్జనులకు గర్వాన్ని (ఆత్మవిశ్వాసం) ఇచ్చేవాడు, నిత్యానందంతో ఉండేవారు, ఎవరికీ అదుపులో లేనివాడు మరియు ఎవరిచేతనూ ఓడింపబడనివాడు.
శ్లోకం 77:
విశ్వమూర్తిర్మహామూర్తిర్దీప్తమూర్తిరమూర్తిమాన్ ।
అనేకమూర్తిరవ్యక్తః శతమూర్తిః శతాననః ॥
తాత్పర్యం: విశ్వమే తన రూపముగా గలవాడు, గొప్ప రూపము గలవాడు, ప్రకాశించే తేజోమయ రూపము కలవాడు, కర్మ సంబంధమైన రూపము లేనివాడు, అనేక అవతార రూపాలు గలవాడు, స్పష్టంగా కనిపించనివాడు (సూక్ష్మ రూపం), వందల కొద్దీ రూపాలు మరియు వందల కొద్దీ ముఖములు గలవాడు.
శ్లోకం 78:
ఏకో నైకః సవః కః కిం యత్తత్పదమనుత్తమమ్ ।
లోకబంధుర్లోకనాథో మాధవో భక్తవత్సలః ॥
తాత్పర్యం: ఒక్కడే అయినవాడు, మాయ చేత అనేకులుగా కనిపించేవాడు, యజ్ఞ స్వరూపుడు, సుఖ స్వరూపుడు (కః), దేనితోనైనా ప్రశ్నిస్తే సమాధానము తానే అయినవాడు (కిం), అందరికీ పరమ పదమైనవాడు, లోకానికి బంధువు, లోకానికి ప్రభువు, లక్ష్మీపతి మరియు భక్తులపై అమితమైన ప్రేమ గలవాడు.
శ్లోకం 79:
సువర్ణవర్ణో హేమాంగో వరాంగశ్చందనాంగదీ ।
వీరహా విషమః శూన్యో ఘృతాశీరచలశ్చలః ॥
తాత్పర్యం: బంగారు వర్ణము గలవాడు, బంగారు అవయవాలు గలవాడు, శ్రేష్ఠమైన రూపము గలవాడు, చందనము పూసుకున్నవాడు, శత్రువులను సంహరించే వీరుడు, సాటిలేనివాడు, రూపము లేని శూన్యం (నిర్గుణ బ్రహ్మ), నేతితో చేసిన ఆహుతులను భుజించేవాడు, నిశ్చలమైనవాడు మరియు వాయువు వలె చలించేవాడు.
శ్లోకం 80:
అమానీ మానదో మాన్యో లోకస్వామీ త్రిలోకధృక్ ।
సుమేధా మేధజో ధన్యః సత్యమేధా ధరాధరః ॥
తాత్పర్యం: గర్వం లేనివాడు, ఇతరులకు గౌరవం ఇచ్చేవాడు, అందరిచే గౌరవించబడేవాడు, లోకానికి యజమాని, మూడు లోకాలను భరించేవాడు, గొప్ప మేధావి, యజ్ఞం నుండి పుట్టినవాడు, కృతార్థుడు, సత్యమైన బుద్ధి గలవాడు మరియు భూమిని మోసేవాడు.
శ్లోకం 81:
తేజోవృషో ద్యుతిధరః సర్వశస్త్రభృతాం వరః ।
ప్రగ్రహో నిగ్రహో వ్యగ్రో నైకశృంగో గదాగ్రజః ॥
తాత్పర్యం: తేజస్సును వర్షించే సూర్యుడు, ప్రకాశమును ధరించినవాడు, ఆయుధాలు ధరించిన వారిలో శ్రేష్ఠుడు, భక్తులను ఇంద్రియాల నుండి లాగేవాడు (నియంత్రించేవాడు), దుష్టులను అణచివేసేవాడు, భక్తుల కోసం ఎప్పుడూ తపిస్తూ ఉండేవాడు (వ్యగ్రః), వేదాలనే నాలుగు కొమ్ములు గలవాడు మరియు మంత్రాల ద్వారా ఆరాధించబడే గదాగ్రజుడు.
శ్లోకం 82:
చతుర్మూర్తిశ్చతుర్బాహుశ్చతుర్వ్యూహశ్చతుర్గతిః ।
చతురాత్మా చతుర్భావశ్చతుర్వేదవిదేకపాత్ ॥
తాత్పర్యం: నాలుగు రూపములు (విరాట్ రూపం మొదలైనవి) గలవాడు, నాలుగు భుజములు గలవాడు, నాలుగు వ్యూహములు (వాసుదేవ, సంకర్షణ, ప్రద్యుమ్న, అనిరుద్ధ) గలవాడు, నాలుగు వర్ణాల వారికి గమ్యస్థానము, చతుర్విధ పురుషార్థాలను ఇచ్చేవాడు, నాలుగు భావాల ద్వారా తెలియబడేవాడు, నాలుగు వేదములను తెలిసినవాడు మరియు ఈ విశ్వమంతా తనలో ఒక పాదముగా (అంశంగా) గలవాడు.
శ్లోకం 83:
సమావర్తోఽనివృత్తాత్మా దుర్జయో దురతిక్రమః ।
దుర్లభో దుర్గమో దుర్గో దురావాసో దురారిహా ॥
తాత్పర్యం: సంసార చక్రమును సమర్థవంతంగా త్రిప్పేవాడు, వెనుదిరగని పరాక్రమము గల ఆత్మ, ఎవరికీ లొంగనివాడు, అధిగమించడానికి వీలుకానివాడు, భక్తి లేని వారికి దొరకనివాడు, తెలుసుకోవడం కష్టమైనవాడు, కోట వలె రక్షించేవాడు, దుష్టుల హృదయాల్లో నివసించనివాడు మరియు రాక్షసులను సంహరించేవాడు.
శ్లోకం 84:
శుభాంగో లోకసారంగః సుతంతుస్తంతువర్ధనః ।
ఇంద్రకర్మా మహాకర్మా కృతకర్మా కృతాగమః ॥
తాత్పర్యం: శుభకరమైన అవయవాలు గలవాడు, లోకములోని సారాన్ని (జ్ఞానాన్ని) గ్రహించేవాడు, జగత్తును చక్కగా అల్లిన దారం వంటివాడు, వంశమును వృద్ధి చేసేవాడు, ఇంద్రుని వలె గొప్ప కార్యాలు చేసేవాడు, అద్భుతమైన పనులు చేసేవాడు, తన పనులన్నీ పూర్తి చేసుకున్న సిద్ధుడు మరియు వేదాలను ప్రసాదించినవాడు.
శ్లోకం 85:
ఉద్భవః సుందరః సుందో రత్ననాభః సులోచనః ।
అర్కో వాజసనః శృంగీ జయంతః సర్వవిజ్జయీ ॥
తాత్పర్యం: సంసార బంధాల నుండి విముక్తినిచ్చే ఉద్భవుడు, అత్యంత సుందరమైన రూపము గలవాడు, కరుణ గలవాడు, రత్నము వంటి ప్రకాశవంతమైన నాభి గలవాడు, చక్కని కన్నులు గలవాడు, పూజింపదగిన సూర్యుడు, అన్నమును ప్రసాదించేవాడు, మత్స్యావతారంలో కొమ్ము గలవాడు, విజయుడు మరియు సర్వము తెలిసిన విజేత.
శ్లోకం 86:
సువర్ణబిందురక్షోభ్యః సర్వవాగీశ్వరేశ్వరః ।
మహాహ్రదో మహాగర్తో మహాభూతో మహానిధిః ॥
తాత్పర్యం: బంగారు వర్ణము గలవాడు, శత్రువులచే చలించనివాడు, మాటలకు అధిపతియైన బ్రహ్మదేవునికే ఈశ్వరుడు, భక్తులు మునిగి ఆనందించే గొప్ప మడుగు (సరస్సు) వంటివాడు, సంసారమనే గొప్ప గుంట (దుష్టులకు), పంచ భూతాల కంటే గొప్పవాడు మరియు అక్షయమైన గొప్ప నిధి వంటివాడు.
శ్లోకం 87:
కుముదః కుందరః కుందః పర్జన్యః పావనోఽనిలః ।
అమృతాశోఽమృతవపుః సర్వజ్ఞః సర్వతోముఖః ॥
తాత్పర్యం: భూమిపై సంతోషాన్ని పంచేవాడు, పవిత్రమైన ఫలాలనిచ్చేవాడు, మల్లెపువ్వు వలె స్వచ్ఛమైనవాడు, కోరికలు వర్షించే మేఘము, పవిత్రం చేసేవాడు, వాయు స్వరూపుడు, అమృతమును భుజించేవాడు (యజ్ఞ భోక్త), నాశనం లేని అమృత రూపము కలవాడు, సర్వజ్ఞుడు మరియు అన్ని దిక్కులా ముఖము గలవాడు.
శ్లోకం 88:
సులభః సువ్రతః సిద్ధః శత్రుజిచ్ఛత్రుతాపనః ।
న్యగ్రోధోదుంబరోఽశ్వత్థశ్చాణూరాంధ్రనిషూదనః ॥
తాత్పర్యం: భక్తితో సులభంగా దొరికేవాడు, మంచి నియమాలు గలవాడు, ఎప్పుడూ సంపూర్ణుడై ఉండేవాడు, శత్రువులను గెలిచేవాడు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడు, ఊడల చెట్టు (మర్రి), మేడి మరియు రావి చెట్టు వలె విశ్వమంతా వ్యాపించినవాడు మరియు చాణూరుడనే రాక్షసుడిని చంపినవాడు.
శ్లోకం 89:
సహస్రార్చిః సప్తజిహ్వః సప్తైధాః సప్తవాహనః ।
అమూర్తిరనఘోఽచింత్యో భయకృద్భయనాశనః ॥
తాత్పర్యం: వేల కిరణాల సూర్యుడు, ఏడు నాలుకలు (జ్వాలలు) గల అగ్ని స్వరూపుడు, ఏడు రకాల సమిధల ద్వారా వెలిగేవాడు, ఏడు గుర్రాలు గల రథము కలవాడు, రూపము లేనివాడు, పాపములు అంటని నిర్మలుడు, ఊహకు అందనివాడు, దుష్టులకు భయం కలిగించేవాడు మరియు భక్తుల భయాన్ని పోగొట్టేవాడు.
శ్లోకం 90:
అణుర్బృహత్కృశః స్థూలో గుణభృన్నిర్గుణో మహాన్ ।
. అధృతః స్వధృతః స్వాస్యః ప్రాగ్వంశో వంశవర్ధనః ॥
తాత్పర్యం: పరమాణువు వలె సూక్ష్మమైనవాడు, బృహత్తరమైనవాడు, సన్ననివాడు, లావుపాటివాడు (ఇవన్నీ తన విశ్వరూప లక్షణాలు), గుణములను ధరించేవాడు, గుణాలకు అతీతమైన నిర్గుణుడు, గొప్పవాడు, ఎవరిచేత ధరించబడనివాడు, తనను తాను ధరించుకునేవాడు, అందమైన ముఖము గలవాడు, సనాతనమైన వంశానికి మూలపురుషుడు మరియు తన భక్త వంశాలను పెంచేవాడు.
శ్లోకం 91:
పావనః పావనోఽనలః కామహా కామకృత్కాంతః ।
కామః కామప్రదః ప్రభుః యుగాది కృద్యుగావర్తః ॥
తాత్పర్యం: పవిత్రం చేసే గాలి వంటివాడు, అగ్ని వలె పాపాలను దహించేవాడు, కోరికలను నశింపజేసేవాడు, శుభ కోరికలను కలిగించేవాడు, అత్యంత సుందరుడు, అందరిచే కోరబడేవాడు, కోరినవి ఇచ్చేవాడు, యుగాలను సృష్టించేవాడు మరియు కాల చక్రమును త్రిప్పేవాడు.
శ్లోకం 92:
నైకమాయో మహాశనః అదృశ్యో వ్యక్తరూపశ్చ ।
సహస్రజిదనంతజిత్ ఇష్టోఽవిశిష్టః శిష్టేష్టః ॥
తాత్పర్యం: అనేక మాయలు గలవాడు, ప్రళయ కాలంలో సర్వమును భుజించేవాడు, కంటికి కనిపించనివాడు, రూపముతో వ్యక్తమయ్యేవాడు (అవతారాలు), వేలమందిని గెలిచినవాడు, అపారమైన విజయాలు గలవాడు, అందరికీ ఇష్టుడు, అంతటా నిండి ఉన్నవాడు మరియు సజ్జనులకు అత్యంత ప్రియమైనవాడు.
శ్లోకం 93:
శిఖండీ నహుషో వృషః క్రోధహా క్రోధకృత్కర్తా ।
విశ్వబాహుర్మహీధరః అచ్యుతః ప్రథితః ప్రాణః ॥
తాత్పర్యం: నెమలి పించము ధరించినవాడు (కృష్ణుడు), మాయతో ప్రాణులను కట్టిపడేసేవాడు, ధర్మ స్వరూపుడు, కోపాన్ని పోగొట్టేవాడు, దుష్టులపై కోపగించేవాడు, సకల పనులకు కర్త, విశ్వమంతా చేతులు గలవాడు, భూమిని మోసేవాడు, నాశనం లేని అచ్యుతుడు, ప్రసిద్ధి చెందినవాడు మరియు ప్రాణ స్వరూపుడు.
శ్లోకం 94:
ప్రాణదో వాసవానుజః అపాం నిధిరధిష్ఠానమ్ ।
అప్రమత్తః ప్రతిష్ఠితః స్కందః స్కందధరో ధుర్యః ॥
తాత్పర్యం: ప్రాణమును ఇచ్చేవాడు, ఇంద్రుని తమ్ముడైన వామనుడు, సముద్రము వలె అగాధమైనవాడు, లోకానికి ఆధారమైనవాడు, ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండేవారు, తన మహిమయందే తానుండేవాడు, అమృతము వలె ప్రవహించేవాడు, ధర్మ మార్గాన్ని నిలబెట్టేవాడు మరియు లోక భారాన్ని మోసేవాడు.
శ్లోకం 95:
వరదో వాయువాహనః వాసుదేవో బృహద్భానుః ।
ఆదిదేవః పురంధరః అశోకస్తారణస్తారః ॥
తాత్పర్యం: వరాలనిచ్చేవాడు, వాయువును నడిపించేవాడు, వసుదేవుని కుమారుడు, గొప్ప తేజస్సు గల సూర్యుడు, మొదటి దైవం, రాక్షస పురాలను నాశనం చేసేవాడు, శోకము (దుఃఖము) లేనివాడు, భవసాగరం దాటించేవాడు మరియు గర్భవాస భయం నుండి రక్షించేవాడు.
శ్లోకం 96:
శూరః శౌరిర్జనేశ్వరః అనుకూలః శతావర్తః ।
పద్మీ పద్మనిభేక్షణః పద్మనాభోఽరవిందాక్షః ॥
తాత్పర్యం: పరాక్రమవంతుడు, శూరసేన వంశీయుడు, జనులకు ప్రభువు, భక్తులకు ఎల్లప్పుడూ అనుకూలంగా ఉండేవారు, అనేక రూపాలలో ఆవరించి ఉండేవారు, పద్మము ధరించినవాడు, పద్మము వంటి కన్నులు గలవాడు, నాభియందు పద్మము గలవాడు మరియు తామర రేకుల వంటి కన్నులు గలవాడు.
శ్లోకం 97:
పద్మగర్భః శరీరభృత్ మహర్ద్ధిరృద్ధో వృద్ధాత్మా ।
మహాక్షో గరుడధ్వజః అతులః శరభో భీమః ॥
తాత్పర్యం: పద్మము మధ్యలో ఉండేవారు (బ్రహ్మకు ఆధారం), శరీరాలను పోషించేవాడు, గొప్ప ఐశ్వర్యవంతుడు, విశ్వమంతా తానై విస్తరించినవాడు, పురాతనమైన ఆత్మ గలవాడు, దివ్యమైన కన్నులు గలవాడు, గరుడ ధ్వజము కలవాడు, సాటిలేనివాడు, శరీరాలలో ఆత్మగా ఉండేవారు మరియు దుష్టులకు భయంకరుడు.
శ్లోకం 98:
సమయజ్ఞో హవిర్హరిః సర్వలక్షణలక్షణ్యో ।
లక్ష్మీవాన్ సమితింజయః విక్షరో రోహితో మార్గః ॥
తాత్పర్యం: కాలమును లేదా పూజా విధానమును తెలిసినవాడు, యజ్ఞ భాగాలను గ్రహించేవాడు, పాపాలను హరించే హరి, శుభ లక్షణాలకు నెలవైనవాడు, లక్ష్మీదేవిని కలిగినవాడు, యుద్ధాలలో విజయశీలి, నాశనం లేనివాడు, ఎర్రని వర్ణము గలవాడు (మత్స్యావతారం) మరియు మోక్ష మార్గము తానైనవాడు.
శ్లోకం 99:
హేతుర్దామోదరః సహః మహీధరో మహాభాగో ।
వేగవానమితాశనః ఉద్భవః క్షోభణో దేవః ॥
తాత్పర్యం: జగత్తుకు కారణమైనవాడు, యశోదమ్మ చేత కట్టబడినవాడు (కృష్ణుడు), ఓర్పు గలవాడు, భూమిని మోసేవాడు, అదృష్టవంతుడు, మిగుల వేగము గలవాడు, ప్రళయ కాలంలో సర్వమును భుజించేవాడు, సంసార విముక్తి కలిగించేవాడు మరియు సృష్టి కోసం ప్రకృతిని కదిలించే దేవుడు.
శ్లోకం 100:
శ్రీగర్భః పరమేశ్వరః కరణం కారణం కర్తా ।
వికర్తా గహనో గుహః వ్యవసాయో వ్యవస్థానః ॥
తాత్పర్యం: లక్ష్మీదేవిని హృదయమందు గలవాడు, అందరికంటే శ్రేష్ఠుడైన ఈశ్వరుడు, జగత్తుకు సాధనము, మూలకారణము, చేసేవాడు (కర్త), వింతైన లోకాలను సృష్టించేవాడు, గ్రహించడానికి వీలుకానివాడు, హృదయ గుహలో దాగి ఉన్నవాడు, నిశ్చలమైన జ్ఞానము గలవాడు మరియు లోకాలను క్రమపద్ధతిలో ఉంచేవాడు.
శ్లోకం 101:
సంస్థానః స్థానదో ధ్రువః పరర్ధిః పరమస్పష్టః ।
తుష్టః పుష్టః శుభేక్షణః రామో విరామో విరజో ॥
తాత్పర్యం: ప్రళయకాలంలో సర్వము తనలో లీనమయ్యే స్థానము, భక్తులకు ఉన్నత పదవులను ఇచ్చేవాడు, నాశనం లేనివాడు, గొప్ప ఐశ్వర్యము గలవాడు, అత్యంత స్పష్టమైనవాడు (జ్ఞానులకు), ఎల్లప్పుడూ సంతృప్తిగా ఉండేవారు, సకల గుణ సంపన్నుడు, తన చూపుతోనే శుభాలను కలిగించేవాడు, యోగులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే రాముడు, సర్వ ప్రాణులకు విశ్రాంతినిచ్చేవాడు మరియు రజోగుణము లేని నిర్మలుడు.
శ్లోకం 102:
మార్గోనేయో నయోఽనయః వీరః శక్తిమతాం శ్రేష్ఠో ।
ధర్మోధర్మ విదుత్తమః వైకుంఠః పురుషః ప్రాణః ॥
తాత్పర్యం: మోక్ష మార్గము తానైనవాడు, జ్ఞానముతో నడిపించబడేవాడు, అందరినీ నడిపించే నేత, ఎవరికీ లొంగనివాడు, పరాక్రమవంతుడు, శక్తిమంతులలో అత్యుత్తముడు, ధర్మ స్వరూపుడు, ధర్మము తెలిసిన వారిలో శ్రేష్ఠుడు, అడ్డంకులు లేని వైకుంఠ ధామమునకు ప్రభువు, పురమనే శరీరంలో నివసించే పురుషుడు మరియు ప్రాణ స్వరూపుడు.
శ్లోకం 103:
ప్రాణదః ప్రణవః పృథుః హిరణ్యగర్భః శత్రుఘ్నో ।
వ్యాప్తో వాయురధోక్షజః ఋతుః సుదర్శనః కాలః ॥
తాత్పర్యం: ప్రాణమునిచ్చేవాడు, ఓంకార స్వరూపుడు, అతి పెద్దదైన విశ్వరూపము కలవాడు, బ్రహ్మదేవుని పుట్టుకకు కారణమైనవాడు, భక్తుల శత్రువులను చంపేవాడు, అంతటా నిండి ఉన్నవాడు, వాయువు వలె చలించేవాడు, ఇంద్రియాలకు లొంగనివాడు, కాల చక్రమనే ఋతువుల స్వరూపుడు, చక్కని చూపు గలవాడు (సుదర్శన చక్రధారి) మరియు అందరినీ లెక్కించే కాలము.
శ్లోకం 104:
పరమేష్ఠీ పరిగ్రహః ఉగ్రః సంవత్సరో దక్షో ।
విశ్రామో విశ్వదక్షిణః విస్తారః స్థావర స్థాణుః ॥
తాత్పర్యం: తన మహిమయందే తానుండేవాడు, భక్తులు ఇచ్చే చిన్న వస్తువునైనా స్వీకరించేవాడు, భయంకరుడు, సంవత్సర కాలము తానైనవాడు, సమర్థుడు, అలసిన వారికి విశ్రాంతినిచ్చేవాడు, అందరికంటే దానశీలి, లోకాలను విస్తరింపజేసేవాడు మరియు కదలని పర్వతాల వలె స్థిరమైనవాడు.
శ్లోకం 105:
ప్రమాణం బీజమవ్యయమ్ అర్థోఽనర్థో మహాకోశో ।
మహాభోగో మహాధనః అనిర్విణ్ణః స్థవిష్ఠో భూర్ ॥
తాత్పర్యం: అందరికీ ప్రమాణమైన (నిరూపించబడిన) సత్యం, నాశనం లేని మూల బీజం, అందరిచే కోరబడే ప్రయోజనము, కోరికలు లేనివాడు, లోకాలను తనలో దాచుకున్న గొప్ప నిధి, గొప్ప సుఖాలను అనుభవించేవాడు, అపారమైన సంపద గలవాడు, ఎప్పుడూ విచారము లేనివాడు, అతి పెద్దదైన రూపము గలవాడు మరియు భూమిని మోసేవాడు.
శ్లోకం 106:
ధర్మయూపో మహామఖః నక్షత్రనేమిర్నక్షత్రీ ।
క్షమః క్షామః సమీహనః యజ్ఞ ఇజ్యో మహేజ్యశ్చ ॥
తాత్పర్యం: ధర్మమే స్తంభముగా గలవాడు, గొప్ప యజ్ఞ స్వరూపుడు, నక్షత్ర మండలమును త్రిప్పేవాడు, నక్షత్రాలకు అధిపతి, ఓర్పు గలవాడు, ప్రళయకాలంలో క్షీణించేవాడు, సృష్టి కోసం తపించేవాడు, యజ్ఞ స్వరూపుడు, పూజించదగినవాడు మరియు గొప్పగా పూజింపబడేవాడు.
శ్లోకం 107:
క్రతుః సత్రం సతాంగతిః సర్వదర్శీ విముక్తాత్మా ।
సర్వజ్ఞో జ్ఞానముత్తమమ్ సువ్రతః సుముఖః సూక్ష్మః ॥
తాత్పర్యం: యజ్ఞము తానైనవాడు, సాధువులను రక్షించే ఆశ్రయము, సజ్జనుల గమ్యస్థానము, సర్వమును చూసేవాడు, ఎల్లప్పుడూ స్వేచ్ఛగా ఉండే ఆత్మ, శ్రేష్ఠమైన జ్ఞాన స్వరూపుడు, మంచి నియమము (వ్రతము) గలవాడు, ప్రసన్నమైన ముఖము గలవాడు మరియు అతి సూక్ష్మమైన అణువు వంటివాడు.
శ్లోకం 108:
సుఘోషః సుఖదః సుహృత్ మనోహరో జితక్రోధో ।
వీర బాహుర్విదారణః స్వాపనః స్వవశో వ్యాపీ ॥
తాత్పర్యం: వేదనాదము గలవాడు, సుఖాన్నిచ్చేవాడు, ప్రతిఫలం ఆశించని మిత్రుడు, మనసును దోచుకునేవాడు, కోపాన్ని జయించినవాడు, పరాక్రమవంతమైన బాహువులు గలవాడు, దుష్టులను చీల్చివేసేవాడు, ప్రళయకాలంలో అందరినీ నిద్రపుచ్చేవాడు, తన ఆధీనంలో తానే ఉండే స్వతంత్రుడు మరియు అంతటా వ్యాపించి ఉన్నవాడు.
Also Read: Lingashtakam
Benefits Of Chanting Vishnu Sahasranamam
విష్ణు సహస్రనామ పారాయణ వల్ల శారీరక, మానసిక మరియు ఆధ్యాత్మిక ఫలితాలు లభిస్తాయి:
- మానసిక ప్రశాంతత (Mental Peace): నిత్యం పారాయణ చేసేవారికి భయం, కోపం, అసూయ వంటి వికారాలు తొలగి మనసు నిర్మలమవుతుంది. (Calms the mind and provides clarity).
- ఆరోగ్యం (Health): దీర్ఘకాలిక వ్యాధులతో బాధపడేవారికి ఈ స్తోత్రం ఒక గొప్ప ఔషధంలా పనిచేస్తుంది. (Promotes healing and physical strength).
- ఐశ్వర్యం (Wealth): దారిద్ర్యం తొలగి, సంపద మరియు కీర్తి ప్రతిష్ఠలు లభిస్తాయి. (Removes poverty and grants abundance).
- రక్షణ (Protection): శత్రు భయం, గ్రహ దోషాలు మరియు నరదృష్టి నుండి స్వామి రక్షణగా నిలుస్తాడు. (Provides a divine shield against all evils).
- సంతాన ప్రాప్తి: నిశ్చల భక్తితో చదివితే మంచి సంతానం కలుగుతుందని ఫలిత శ్రుతి చెబుతోంది.
పారాయణ నియమాలు (How to Chant)
- సమయం: బ్రాహ్మీ ముహూర్తం (ఉదయం 4 నుండి 6 గంటల మధ్య) లేదా సాయంత్రం సంధ్యా సమయం ఉత్తమం. ఏకాదశి రోజున పఠించడం అత్యంత ఫలప్రదం.
- సంఖ్య: ప్రతిరోజూ ఒకసారి పూర్తిగా పఠించాలి. కుదరని పక్షంలో ఫలిత శ్రుతిలో చెప్పినట్లు “శ్రీ రామ రామ రామేతి…” అనే శ్లోకాన్ని మూడుసార్లు చదవాలి.
- దిశ: తూర్పు లేదా ఉత్తర దిశకు ముఖం చేసి కూర్చోవాలి.
- శుభ్రత: స్నానం చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించాలి. పారాయణ చేసే చోట ప్రశాంతత ఉండాలి.
- సంకల్పం: పారాయణకు ముందు చేతిలో నీరు తీసుకుని, మీ కోరికను లేదా లోక కళ్యాణాన్ని తలచుకుని సంకల్పం చెప్పుకోవాలి.
చేయవలసినవి – చేయకూడనివి (Do’s and Don’ts)
- చేయవలసినవి: శబ్దాలు స్పష్టంగా ఉండాలి. నామాలను తప్పులు లేకుండా ఉచ్చరించాలి. వీలైతే అర్థం తెలుసుకుని చదవడం వల్ల ఏకాగ్రత పెరుగుతుంది.
- చేయకూడనివి: పారాయణ మధ్యలో లేవకూడదు, ఇతర సంభాషణలు చేయకూడదు. అపరిశుభ్రమైన స్థితిలో పవిత్ర గ్రంథాన్ని తాకకూడదు.
ఎవరు పఠించవచ్చు?
- విద్యార్థులు: ఏకాగ్రత మరియు మేధస్సు పెరగడానికి.
- గర్భిణీ స్త్రీలు: ప్రశాంతత కోసం మరియు బిడ్డకు దైవ చింతన అలవడటానికి.
- సమస్యల్లో ఉన్నవారు: కోర్టు కేసులు, అనారోగ్యం, ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఉన్నవారు నిత్యం పారాయణ చేయాలి.
ముగింపు
“విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రం” అనేది కేవలం అక్షరాల కూర్పు కాదు, అది ఒక దివ్య శక్తి తరంగం. భీష్ముడు చెప్పినట్లుగా, సమస్త ధర్మాలలో కల్లా విష్ణువును భక్తితో స్తుతించడమే శ్రేష్ఠమైన ధర్మం. ప్రతిరోజూ ఈ నామాలను స్మరించడం ద్వారా మనం మనలోని ప్రతికూలతను తొలగించుకుని, ఆ పరమాత్మ సాన్నిధ్యాన్ని చేరుకోవచ్చు.
సర్వం శ్రీకృష్ణార్పణమస్తు!
Also Read: Shiva Tandava Stotram in Telugu
