నేపథ్యం: భారతదేశంలో హరిత విప్లవం తర్వాత రసాయనిక ఎరువుల వాడకం, ముఖ్యంగా యూరియా వినియోగం గణనీయంగా పెరిగింది. తక్కువ ధరకే లభిస్తుండటంతో రైతులు అవసరానికి మించి యూరియాను వాడుతున్నారు. ఇది భూసారాన్ని దెబ్బతీయడమే కాకుండా పర్యావరణానికి మరియు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు భారంగా మారుతోంది.
యూరియా ఉచ్చులోని ప్రధాన సమస్యలు:
- పోషకాల అసమతుల్యత: నేలలో నత్రజని, భాస్వరం, పొటాష్ (NPK) నిష్పత్తి శాస్త్రీయంగా 4:2:1 ఉండాలి. కానీ, విపరీతమైన యూరియా వాడకం వల్ల ప్రస్తుతం ఈ నిష్పత్తి 10:3:1 కంటే ఎక్కువగా ఉంటోంది. దీనివల్ల పంట దిగుబడి నాణ్యత తగ్గుతోంది.
- పర్యావరణ ముప్పు: అధిక యూరియా వినియోగం వల్ల నైట్రస్ ఆక్సైడ్ వంటి గ్రీన్ హౌస్ వాయువులు విడుదలవుతున్నాయి. ఇది వాతావరణ మార్పులకు దారితీయడమే కాకుండా, భూగర్భ జలాలు కలుషితం కావడానికి కారణమవుతోంది.
- ఆర్థిక భారం: ప్రభుత్వం ఏటా లక్షల కోట్ల రూపాయలను ఎరువుల సబ్సిడీ కోసం కేటాయిస్తోంది. ఇందులో సింహభాగం యూరియాకే వెళ్తోంది, ఇది ప్రభుత్వ ఖజానాపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతోంది.
‘గ్రీన్ ఎగ్జిట్’ – పరిష్కార మార్గాలు:
- నానో యూరియా ప్రోత్సాహం: సంప్రదాయ యూరియా బస్తాలకు బదులుగా తక్కువ పరిమాణంలో ఉండి, ఎక్కువ సామర్థ్యం చూపే నానో యూరియా (Nano Urea) వాడకాన్ని పెంచాలి. ఇది పర్యావరణానికి తక్కువ హాని చేస్తుంది.
- ప్రకృతి మరియు సేంద్రియ వ్యవసాయం: రసాయనిక ఎరువులకు ప్రత్యామ్నాయంగా పశువుల ఎరువు, వర్మీ కంపోస్ట్ మరియు జీవ ఎరువుల వాడకాన్ని రైతుల్లో ప్రోత్సహించాలి. దీనివల్ల భూమి మళ్ళీ సారవంతం అవుతుంది.
- పంట మార్పిడి పద్ధతి: ఒకే రకమైన పంటలు వేయకుండా, మధ్యలో పప్పు ధాన్యాల (Legumes) వంటి పంటలను వేయడం ద్వారా నేలలో సహజంగానే నత్రజని శాతాన్ని పెంచవచ్చు.
- సబ్సిడీ సంస్కరణలు: ఎరువుల సబ్సిడీని నేరుగా రైతుల ఖాతాల్లోకి (DBT) జమ చేయడం ద్వారా దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టాలి. అలాగే, అన్ని రకాల ఎరువులపై సమానమైన ప్రోత్సాహకాలు ఉండేలా చూడాలి.
ముగింపు: యూరియా వాడకాన్ని తగ్గించడం అనేది కేవలం పర్యావరణానికే కాకుండా, రైతులకు దీర్ఘకాలిక లాభాలను చేకూరుస్తుంది. శాస్త్రీయ పద్ధతులను పాటిస్తూ, పర్యావరణహితమైన ఎరువుల వైపు మళ్లడం ద్వారానే భారత వ్యవసాయ రంగాన్ని సుస్థిరంగా మార్చవచ్చు.
