నిర్వాణ షట్కము (దీనికే ఆత్మ షట్కము అని కూడా పేరు) సాక్షాత్తూ జగద్గురు ఆదిశంకరాచార్యుల వారు రచించినది. ఇది ఏ ఒక్క వ్యక్తి రూపంలో ఉన్న దైవానికో కాక, మనలో వెలిగే “ఆత్మ” కు (పరబ్రహ్మ తత్త్వానికి) సంబంధించినది.
ఈ స్తోత్రం ఎందుకు అంత శక్తివంతమైనది అంటే, ఇది “నేను శరీరాన్ని కాదు, మనస్సును కాదు, బుద్ధిని కాదు” అని వివరిస్తూ, చివరకు మిగిలే “చిదానంద రూపం” నేనే అని ప్రకటిస్తుంది. మనిషి తన అహంకారాన్ని, భయాన్ని, బంధాలను వదిలి పరమానంద స్థితిని చేరుకోవడానికి ఈ స్తోత్రం అద్భుతంగా పనిచేస్తుంది.
నిర్వాణ షట్కము – స్తోత్రం మరియు తాత్పర్యము
మనోబుద్ధ్యహంకార చిత్తాని నాహం న చ శ్రోత్రజిహ్వే న చ ఘ్రాణనేత్రే ।
న చ వ్యోమ భూమిర్న తేజో న వాయుః చిదానందరూపః శివోఽహం శివోఽహం ॥ 1 ॥
తాత్పర్యం: నేను మనస్సును కాదు, బుద్ధిని కాదు, అహంకారాన్ని కాదు, చిత్తాన్ని కూడా కాదు. నేను చెవులు, నాలుక, ముక్కు లేదా కళ్ళు వంటి ఇంద్రియాలను కాదు. నేను ఆకాశం, భూమి, నిప్పు లేదా గాలిని కూడా కాదు. నేను కేవలం చైతన్యము మరియు ఆనంద స్వరూపమైన శివుడను (మంగళకరమైన వాడను).
న చ ప్రాణసంజ్ఞో న వై పంచవాయుః న వా సప్తధాతుర్న వా పంచకోశః ।
న వాక్పాణిపాదౌ న చోపస్థపాయూ చిదానందరూపః శివోఽహం శివోఽహం ॥ 2 ॥
తాత్పర్యం: నేను ప్రాణాన్ని కాదు, ఐదు రకాల వాయువులను (ప్రాణ, అపాన, వ్యాన, ఉదాన, సమాన) కాదు. నేను ఏడు ధాతువులను (రక్తం, మాంసం మొ||) కాదు, పంచ కోశాలను (అన్నమయ, ప్రాణమయ మొ||) కాదు. నేను కర్మేంద్రియాలైన వాక్కు, చేతులు, పాదాలు వంటివి ఏవీ కాదు. నేను కేవలం చైతన్యము మరియు ఆనంద స్వరూపమైన శివుడను.
న మే ద్వేషరాగౌ న మే లోభమోహౌ మదో నైవ మే నైవ మాత్సర్యభావః ।
న ధర్మో న చార్థో న కామో న మోక్షః చిదానందరూపః శివోఽహం శివోఽహం ॥ 3 ॥
తాత్పర్యం: నాకు ఇష్టాయిష్టాలు (రాగద్వేషాలు) లేవు. నాకు లోభం, మోహం, మదం లేదా మాత్సర్యం (అసూయ) వంటి వికారాలు లేవు. నాకు ధర్మం, అర్థం, కామం లేదా మోక్షం అనే చతుర్విధ పురుషార్థాల అవసరం కూడా లేదు. నేను కేవలం చైతన్యము మరియు ఆనంద స్వరూపమైన శివుడను.
న పుణ్యం న పాపం న సౌఖ్యం న దుఃఖం న మంత్రో న తీర్థం న వేదా న యజ్ఞాః ।
అహం భోజనం నైవ భోజ్యం న భోక్తా చిదానందరూపః శివోఽహం శివోఽహం ॥ 4 ॥
తాత్పర్యం: నాకు పుణ్యం లేదు, పాపం లేదు. నాకు సుఖం లేదు, దుఃఖం లేదు. నాకు మంత్రాలతో, తీర్థయాత్రలతో, వేదాలతో లేదా యజ్ఞాలతో పనిలేదు. నేను అనుభవించే వస్తువును కాదు, అనుభవించే వాడిని కాదు, అనుభవ క్రియను కూడా కాదు. నేను కేవలం చైతన్యము మరియు ఆనంద స్వరూపమైన శివుడను.
న మృత్యుర్న శంకా న మే జాతిభేదః పితా నైవ మే నైవ మాతా న జన్మ ।
న బంధుర్న మిత్రం గురుర్నైవ శిష్యః చిదానందరూపః శివోఽహం శివోఽహం ॥ 5 ॥
తాత్పర్యం: నాకు మరణం లేదు, భయం లేదు. నాకు కులమత భేదాలు లేవు. నాకు తండ్రి లేడు, తల్లి లేదు, పుట్టుక అసలే లేదు. నాకు బంధువులు, మిత్రులు, గురువు లేదా శిష్యుడు అనే బంధాలు లేవు. నేను కేవలం చైతన్యము మరియు ఆనంద స్వరూపమైన శివుడను.
అహం నిర్వికల్పో నిరాకారరూపో విభుత్వాచ్చ సర్వత్ర సర్వేంద్రియాణామ్ ।
న చాసంగతం నైవ ముక్తిర్న మేయః చిదానందరూపః శివోఽహం శివోఽహం ॥ 6 ॥
తాత్పర్యం: నేను ఏ మార్పులు లేనివాడిని, ఆకారం లేనివాడిని. నేను సర్వవ్యాపిని, అన్ని ఇంద్రియాలలోనూ ఉండి వాటిని నడిపించే చైతన్యాన్ని. నాకు దేనితోనూ బంధం లేదు, అలాగే విడుదల (ముక్తి) అనేది కూడా లేదు (ఎందుకంటే నేను ఎప్పుడూ స్వతంత్రుడినే). నేను కేవలం చైతన్యము మరియు ఆనంద స్వరూపమైన శివుడను.
Also Read: Madhurashtakam
Benefits of Chanting Nirvana Shatkam
తెలుగులో:
- మానసిక ప్రశాంతత: మనసులోని ఆందోళనలు, భయాలు మరియు అశాంతిని తొలగించి స్థితప్రజ్ఞతను ఇస్తుంది.
- ఆత్మవిశ్వాసం: “నేను బలహీనుడిని కాదు, నేను సాక్షాత్తూ దైవ స్వరూపాన్ని” అనే ధైర్యాన్ని నింపుతుంది.
- ఒత్తిడి నుండి విముక్తి: లోకంలోని బంధాలు, కష్టాలు మన ఆత్మను తాకలేవని తెలుసుకోవడం వల్ల మానసిక ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
- ఆరోగ్యం: ప్రశాంతమైన మనస్సు శారీరక ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.
- శక్తి: ప్రతికూల పరిస్థితుల్లో కూడా చలించని శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.
In English:
- Inner Peace: Eliminates anxiety and emotional instability by realizing one’s true nature.
- Self-Realization: Helps in overcoming ego and identifying with the eternal consciousness.
- Fearlessness: Removes the fear of death and failure by connecting with the immortal soul.
- Mental Resilience: Provides the strength to remain calm during life’s ups and downs.
ఎలా పఠించాలి? (How to Chant)
- సమయం: ఉదయం బ్రాహ్మీ ముహూర్తంలో లేదా రాత్రి నిద్రపోయే ముందు పఠించడం అత్యంత ఉత్తమం.
- సంఖ్య: ప్రతిరోజూ కనీసం ఒకసారి పూర్తి స్తోత్రాన్ని ధ్యాన ముద్రలో కూర్చుని పఠించాలి.
- దిశ: తూర్పు లేదా ఉత్తర ముఖంగా కూర్చుని పఠించడం మంచిది.
- శుచి: శారీరక శుద్ధితో పాటు, మనసును అన్ని ఆలోచనల నుండి దూరం చేసి ప్రశాంతంగా కూర్చోవాలి.
- సంకల్పం: “నేను నా నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవాలి, లౌకిక బంధాల నుండి మానసిక విశ్రాంతి పొందాలి” అని ప్రార్థించి ప్రారంభించాలి.
నియమాలు (Do’s and Don’ts)
- చేయవలసినవి: ప్రతి శ్లోకంలో “నేను ఇది కాదు” అని చెప్పేటప్పుడు, నిజంగానే ఆ విషయాన్ని మనసులో వదిలేస్తూ పఠించాలి. చదివేటప్పుడు కళ్ళు మూసుకుని ఆత్మజ్యోతిని దర్శించాలి.
- జాగ్రత్త: ఇది కేవలం చదవడం కోసం కాదు, అనుభవించడం కోసం. “శివోఽహం” (నేనే శివుడిని) అన్నప్పుడు అహంకారంతో కాకుండా, వినమ్రమైన ఆనందంతో పలకాలి.
- చేయకూడనివి: అశుచిగా ఉన్నప్పుడు లేదా ఏదో తూతూమంత్రంగా పఠించకూడదు.
ఎవరు పఠించవచ్చు?
- విద్యార్థులు: ఏకాగ్రతను పెంచుకోవడానికి, పరీక్షల భయం నుండి విముక్తి పొందడానికి.
- సమస్యల్లో ఉన్నవారు: ఆర్థిక ఇబ్బందులు, కుటుంబ కలహాలు లేదా తీవ్రమైన భయం ఉన్నవారికి ఇది గొప్ప ఊరటనిస్తుంది.
- అన్వేషకులు: జీవిత పరమార్థం తెలుసుకోవాలనుకునే వారికి ఇది ప్రాథమిక సూత్రం.
ముగింపు
నిర్వాణ షట్కము అనేది మనల్ని మనకు పరిచయం చేసే ఒక అద్దం వంటిది. మనం ఈ ప్రపంచంలో ఎన్ని పాత్రలు పోషిస్తున్నా, వాటన్నింటికీ అతీతంగా మనలో ఒక స్వచ్ఛమైన, ఆనందమయమైన చైతన్యం ఉందని శంకర భగవత్పాదులు గుర్తుచేశారు. ఈ స్తోత్రాన్ని నిత్యం మననం చేసుకోవడం ద్వారా మనం కష్టాలకు కుంగిపోకుండా, సుఖాలకు పొంగిపోకుండా నిత్యానంద స్థితిలో ఉండగలం. ఆ పరమశివుడు అందరికీ అట్టి ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించుగాక.
ఓం నమః శివాయ!
Also Read: Angaraka Stotram
