న్యూఢిల్లీ: గతేడాది కృత్రిమ వర్షం కురిపించేందుకు జరిగిన ప్రయత్నాలు ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వనప్పటికీ, ఈ ఏడాది మళ్ళీ క్లౌడ్ సీడింగ్ (Cloud Seeding) ట్రయల్స్ నిర్వహించాలని ఢిల్లీ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఐఐటీ కాన్పూర్ (IIT Kanpur) సహకారంతో ఈ ప్రాజెక్టును చేపట్టనున్నారు.
క్లౌడ్ సీడింగ్ అంటే ఏమిటి?
ఆకాశంలో మేఘాలు ఉన్నప్పటికీ వర్షం పడనప్పుడు, రసాయనిక పదార్థాల ద్వారా కృత్రిమంగా వర్షం కురిపించే ప్రక్రియనే ‘క్లౌడ్ సీడింగ్’ అంటారు.
ఈ ఏడాది ప్రయోగం – కీలక వివరాలు:
- గత అనుభవాలు: గత ఏడాది నవంబర్ మరియు డిసెంబర్ మాసాల్లో కాలుష్యం గరిష్ట స్థాయికి చేరినప్పుడు కృత్రిమ వర్షం కురిపించాలని భావించారు. అయితే, అనుకూలమైన వాతావరణ పరిస్థితులు (మేఘాల సాంద్రత, గాలి వేగం) లేకపోవడంతో ఆ ప్రయత్నాలు వాయిదా పడ్డాయి.
- వేసవిలో ఎందుకు?: సాధారణంగా శీతాకాలంలో మేఘాల లభ్యత తక్కువగా ఉంటుంది. అందుకే, ఈసారి వేసవిలో మేఘాలు ఉన్న సమయంలోనే ఈ ప్రయోగాలను పూర్తి చేసి, దీని పనితీరును అంచనా వేయాలని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.
- ఉపయోగించే రసాయనాలు: విమానాల ద్వారా మేఘాల్లోకి సిల్వర్ అయోడైడ్ (Silver Iodide) లేదా పొడి మంచు (Dry Ice) వంటి పదార్థాలను వెదజల్లుతారు. ఇవి మేఘాలలోని నీటి బిందువులను గడ్డకట్టించి, బరువు పెరిగి వర్షంలా కిందకు పడేలా చేస్తాయి.
ప్రయోజనాలు మరియు సవాళ్లు:
- కాలుష్య నియంత్రణ: వర్షం పడటం వల్ల గాలిలోని దుమ్ము కణాలు (PM 2.5, PM 10) నేలపైకి చేరి, గాలి శుభ్రపడుతుంది.
- అనుకూల పరిస్థితులు: క్లౌడ్ సీడింగ్ విజయవంతం కావాలంటే మేఘాల్లో కనీసం 40-50% తేమ ఉండాలి. అలాగే గాలి వేగం కూడా తక్కువగా ఉండాలి.
- ఖర్చు: ఇది అత్యంత ఖరీదైన ప్రక్రియ. ఒక్కో ప్రయోగానికి లక్షల రూపాయల ఖర్చు అవుతుంది.
ముగింపు: ఢిల్లీలో కాలుష్యం అనేది కేవలం శీతాకాలానికే పరిమితం కాకుండా, ఏడాది పొడవునా సమస్యగా మారుతోంది. ఈ క్లౌడ్ సీడింగ్ ప్రయోగాలు విజయవంతమైతే, భవిష్యత్తులో కాలుష్యం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు తక్షణ ఉపశమనం కోసం ఒక శాశ్వత పరిష్కారం లభించే అవకాశం ఉంది.
