న్యూఢిల్లీ: అంతర్జాతీయంగా, ముఖ్యంగా పశ్చిమ ఆసియాలో యుద్ధ మేఘాలు కమ్ముకుంటున్న తరుణంలో భారత్ తన ఇంధన అవసరాలపై అప్రమత్తమైంది. చమురు సరఫరాలో అంతరాయం ఏర్పడితే దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ దెబ్బతినకుండా ఉండేందుకు తన ‘వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వల’ (SPR) సామర్థ్యాన్ని భారీగా పెంచాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.
ఏమిటీ వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వలు (SPR)?
అత్యవసర పరిస్థితుల్లో (యుద్ధం లేదా ప్రకృతి వైపరీత్యాలు) చమురు సరఫరా నిలిచిపోతే, దేశ అవసరాలను తీర్చడానికి భూగర్భంలోని భారీ రాతి గుహలలో (Underground Rock Caverns) భద్రపరిచే ముడి చమురు నిల్వలను SPR అంటారు. ఇండియన్ స్ట్రాటజిక్ పెట్రోలియం రిజర్వ్స్ లిమిటెడ్ (ISPRL) వీటిని పర్యవేక్షిస్తుంది.
ప్రస్తుత నిల్వల పరిస్థితి:
భారతదేశం ప్రస్తుతం మొదటి దశలో మూడు చోట్ల నిల్వ కేంద్రాలను కలిగి ఉంది:
- విశాఖపట్నం (ఆంధ్రప్రదేశ్): 1.33 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నులు (MMT)
- మంగళూరు (కర్ణాటక): 1.5 MMT
- పాదూర్ (కర్ణాటక): 2.5 MMT మొత్తంగా ప్రస్తుతం భారత్ వద్ద 5.33 MMT నిల్వ సామర్థ్యం ఉంది. ఇది దేశం మొత్తానికి దాదాపు 9.5 రోజుల అవసరాలను తీర్చగలదు. చమురు సంస్థల వద్ద ఉన్న నిల్వలతో కలిపితే మొత్తం 74 రోజుల వరకు భారత్ ఇంధన భద్రతను కలిగి ఉంది.
రెండో దశలో సామర్థ్యం పెంపు:
పశ్చిమ ఆసియాలో అనిశ్చితి వల్ల సరఫరాకు ముప్పు పొంచి ఉండటంతో, రెండో దశలో భాగంగా మరిన్ని నిల్వ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది:
- ఒడిశాలోని చండీఖోల్ మరియు కర్ణాటకలోని పాదూర్ వద్ద అదనంగా 6.5 MMT సామర్థ్యాన్ని నిర్మించనున్నారు.
- ఇది పూర్తయితే, అదనంగా మరో 12 రోజుల అవసరాలకు సరిపడా చమురు అందుబాటులోకి వస్తుంది.
పశ్చిమ ఆసియా ఉద్రిక్తతల ప్రభావం:
భారతదేశం తన ముడి చమురు అవసరాలలో 85% పైగా దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది. ఇందులో సింహభాగం పశ్చిమ ఆసియా దేశాల నుంచే వస్తుంది.
- హోర్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz): ఈ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలు పెరిగితే, చమురు రవాణా చేసే నౌకల రాకపోకలు ఆగిపోయే ప్రమాదం ఉంది.
- సరఫరా తగ్గితే దేశీయంగా పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు ఆకాశాన్ని తాకుతాయి. ఈ పరిస్థితిని ఎదుర్కోవడానికే నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం భారత్కు అనివార్యంగా మారింది.
ముగింపు:
అమెరికా, చైనా, జపాన్ వంటి దేశాలతో పోలిస్తే భారత వ్యూహాత్మక నిల్వలు ఇంకా తక్కువగానే ఉన్నాయి. అయితే, రెండో దశ విస్తరణ పూర్తయితే అంతర్జాతీయ చమురు మార్కెట్లో వచ్చే ఒడిదుడుకులను తట్టుకునే శక్తి భారత్కు లభిస్తుంది. ఇంధన భద్రత అంటే కేవలం నిల్వలు మాత్రమే కాదు, అది దేశ సార్వభౌమత్వాన్ని మరియు ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని కాపాడే కవచం వంటిది.
