న్యూఢిల్లీ: గత రెండేళ్లుగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా జరుగుతున్న యుద్ధాలు సంప్రదాయ యుద్ధ పద్ధతులను పూర్తిగా మార్చివేస్తున్నాయి. ఖరీదైన మిస్సైళ్ల కంటే చౌకగా లభించే ‘డ్రోన్లు’ (Drones) యుద్ధ గమనాన్ని మార్చగలవని రుజువవుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో, భారత రక్షణ రంగం తన వ్యూహాలను సమూలంగా మార్చుకోవాల్సిన అవసరం ఉందని రక్షణ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
యుద్ధం నేర్పిన 3 ప్రధాన పాఠాలు:
1. డ్రోన్ల విధ్వంసం (Drone Warfare): గతంలో యుద్ధ విమానాలు చేయలేని పనులను ఇప్పుడు చిన్నపాటి ‘కామికేజ్’ (Kamikaze) డ్రోన్లు చేస్తున్నాయి.
- సవాలు: కొన్ని వేల రూపాయల ఖర్చుతో తయారయ్యే డ్రోన్లను కూల్చడానికి లక్షల రూపాయల విలువైన యాంటీ-ఎయిర్క్రాఫ్ట్ మిస్సైళ్లను వాడటం ఆర్థికంగా భారం.
- పరిష్కారం: తక్కువ ఖర్చుతో డ్రోన్లను నిర్వీర్యం చేసే ‘జామర్స్’ (Jammers) మరియు లేజర్ ఆధారిత ఆయుధాలను (Directed Energy Weapons) భారత్ అభివృద్ధి చేయాలి.
2. వైమానిక రక్షణ పునరాలోచన (Rethinking Air Defence): ఇజ్రాయెల్ యొక్క ‘ఐరన్ డోమ్’ (Iron Dome) వ్యవస్థ వందలాది క్షిపణులను అడ్డుకున్న తీరు చూస్తుంటే, ఒకే రకమైన రక్షణ వ్యవస్థ సరిపోదని అర్థమవుతోంది.
- మల్టీ-లేయర్డ్ డిఫెన్స్: సుదూర లక్ష్యాల కోసం S-400, మధ్యస్థాయి కోసం ‘ఆకాశ్’ (Akash), మరియు అతి సమీపంలోని డ్రోన్ల కోసం మొబైల్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ గన్లను కలిపి వాడటం (Layered Protection) అనివార్యం.
3. లాజిస్టిక్స్ మరియు సప్లై చైన్: యుద్ధం సుదీర్ఘ కాలం పాటు కొనసాగితే ఆయుధాల నిల్వలు (Ammunition) త్వరగా ఖాళీ అవుతున్నాయి. అందుకే భారత్ ‘ఆత్మనిర్భర్ భారత్’ కింద స్వదేశీ ఆయుధ ఉత్పత్తిని మరింత వేగవంతం చేయాలి.
భారత సైన్యం తీసుకుంటున్న చర్యలు:
- డ్రోన్ హంట్స్: సరిహద్దుల్లో డ్రోన్ల కదలికలను గుర్తించడానికి ప్రత్యేక రాడార్లను ఏర్పాటు చేయడం.
- క్వాడ్కాప్టర్ల వినియోగం: నిఘా కోసం మాత్రమే కాకుండా, అటాక్ డ్రోన్ల స్క్వాడ్రన్లను (Drone Swarms) సైన్యంలో చేర్చుకోవడం.
- శిక్షణ: సైనికులకు ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్ వార్ఫేర్ (Electronic Warfare) లో శిక్షణ ఇవ్వడం.
భారత్ తన రెండు సరిహద్దుల్లో (పాకిస్థాన్, చైనా) డ్రోన్ ముప్పును ఎదుర్కొంటోంది. సరిహద్దుల్లో కేవలం ఫెన్సింగ్ మాత్రమే సరిపోదని, అదృశ్యంగా వచ్చే డ్రోన్లను ఎదుర్కోవడానికి ‘టెక్నాలజీ వాల్’ నిర్మించాల్సిన సమయం ఆసన్నమైందని ఈ యుద్ధ పాఠాలు హెచ్చరిస్తున్నాయి.
